IX Boek. LXI. Hoofi/. 
Secundo P/eudochina nigra, que mas vulgo habetur, 
fimilia fere gerit flagella, ac folia inftar prioris, illa 
vero tenuiora funt, inferius vix minimum digitum 
craffa , ac fubito gracilefcunt , viridia plerumque , 
aliquando fufcus quidam color admixtus eft, prope 
radicem ftriata, ac denfe curtis. obfita fpinulis, feu 
hamis, qui plerumque in flagellis frequentiores funt; 
uam in alba fpecie. Si hzc flagella torqueantur, 
vel frangantur, ita ut fubtilia quzdam ramenta ali- 
cujus cutim tangant, difficilem cauffant pruritum , quod 
alba non efficit fpecies, 
Folia ejus feptem , & octo polliceslonga funt, quin- 
ue lata, fubtus quinque protuberantibus nerviscum 
binis minoribus ad oras pofitis diftinéta, qui inferius 
rotundi definunt, nullas vero notabiles habent auri- 
culas, ac füperius eundem brevem gerunt apicem. 
Flores , fructusque tam raro profert, ut me huc us- 
ue lateant. Y 
Radices funt ingentes glebz inftar pugni, ex mul- 
tis inregularibus nodis compofitz , multo magis con- 
venientes cum vera China, binis prioribus albis. Il- 
le in füperioribus partibus molles funt, & fuccofe, 
fed mox fub hac parte dure, lignofe, ac ruffe, fic- 
ce vero fufce. Non directe fub flagellis, vel ftipi- 
tibuslocantur, fed parum ad latera, furfüm emitten- 
tes fimiles duras, & lignofas fibrillas, que magis ob- 
lique prorepunt, quam recte terram petentes, Hu» 
jus primi turiones non eduntur, quum, uti dictum 
fuit, parum pruriunt, quam ob cauffam radices quo- 
ue fufpeéte habentur, licet fint majores, folidiores, 
& ad veram Chinam magis adcedant alba fpecie. 
Nomen. Latine Pfeudochina Molucca, five Amboini- 
ca. Malaice Caju,Tsjina, Uran, Amboinice,.Affaibe 
tuni., h. e. dentiscalpium verum.. In-Loehoa Saibe 
Maruani, h. e. puellarum dentiscalpium.  Baleyice 
Bana. Javanice Wana. Quidam erronee hanc vo- 
cant Sehit -Thuni , fed hoc nomen.eft CattiCatti, feu 
Nuge-filvarum, aliis dicitur. Talla Talla, feu Talla 
Tallan , quod nomen proprie competit Ubio Polypoi- 
diz vel potius -Ubio, INumpnularioe Wesi oot 
15) UN used obser! RSE DR 
- Prima fpecies:cognominatur P/eudocbina alba , a 
pallido ; & flavefcente flagellorum' colore , que di- 
ftinguitur in angultifoliam, &latifoliam: ` Altera vo: 
catur P/feudócbina nigra, a migricante petiolorüm , & 
flagelloram “colore, que mas quoque habetur , uti 
prior femina. 
““ Locus. Prima anguftifoliafpecies , que optima cen» 
fetur, non ita vulgaris eft altera. In T'ernata obcure 
rit circa Gamulammam, atque in aliis Moluccz in- 
fulis haud procul a litore in minoribus filvis, ubi fo- 
lum eft pingue, & argillaceum , lapillis mixtum. 
Item in Hoeamohola , feu parva C a, in Ambois 
na in plano Hilz finu. Latifolia nota 
Amboinz infulis, tam in litore, ubi folam eft nigrum, aC 
lapillis mixtum , quamin vallibus , & ad montium pedes 
fcopulofos. Ubi difficilem formant intricationem, ac 
locum fere inpervium non tantum ob lenta, &infra- 
gilia farmenta, fed etiam ob hamulos minimos vetti- 
bus noxios. Nigra fpecies magis in ipfa crefcit terra 
quam in litore, nec ita periculofa eft veftibus ,.quum 
plurimi hami radicibus adftant, 
nuda funt, 
Ufüs. He herbe apud Amboinefifés in pauco. funt » 
ufu, & nigra fere in nullo 5 alba tam anguftifolia, 
uam latifolia plurimum adhibentur ad dentiscalpia 
Geng ex teneris ipfarum cauliculis, quum illa ad 
finem parum contunduntur, ac dentes iplis fricantur, 
unde puri, ac fimul firmi redduntur, atque hinc dicta 
obtinuere nomina. Teneri caules adhuc molles , 
cum fuperioribus teneris foliis ab Amboinenfibus co- 
quuntur, & eduntur aliis mixta oleribus. Sic quoque 
tentavi turiones albe fpeciei, & maxime latifoliz , 
qui nondum ulnz altitudinem adtigerunt , ac foliis 
adhuc deftituuntur, quo usque molles , & fuccofi 
funt, in aqua ebullitos cum aceto, & oleo edere in- 
ftar Latuce eige vob qui preterquam quod fa- 
tui fint, parum adftringunt , uti Bellonius teftatur, 
Grecos Smilacbiam fuam tali modo edere, qui pro- 
prie funt teneri furculi, feu turiones Smilacis afpere. 
Nodo- 
in cunctis 
—bangen van de bergen , daar bet klippig is. 
ac fuperiora flagella. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 439 
De tweede, Pfeudochina nigra af zwarte baftaart 
China, die men voor "t manneken boud , beeft Jcbier diers 
gelyke ranken , en bladeren » als de voorgaande, doch de 
ranken zyn dunder , beneden fcbaars een pink dik, en 
JSchielyk dunder wordende alle gras-groen, en zomtyds 
met wat bruin gemengt , by de wortel geftreept , en digt 
met korte doorntjes, of baakjes bezet, die men doorgaans 
aan de ranken nog meerder vind, dan aan-de witte zuor- 
te. Als men deze ranken draait, of breekt , dat de fube 
tiele fprankelen iemant op de buid komen, zoo verwekken- 
ze een moejelyk jeuken , "t welk de witte zoorte niet doet, 
De bladeren zyn zeven, en acht duimen lang, vyf 
breed , van onderen met vyf uitftekende zenuwen neffens 
twee mindere langs de randen, achter loopen ze mede 
rond toe, doch bebben geen -merkelyke billen,- en ou voos 
ren, dezelve korte- fpitze, | Bloeizel , en vruchten; draagt 
bet zoo zelden, dat xe-my nog onbekend zjn. — i 
De wortelen zyn groote klompen: vals een wuift, uit 
weele ongefchikte illes te ie gezet; paca 
ker met de regte China overeen: komende y: dan: de beide 
voorgaande witte: Aan de bovenfte delen zg zevmals, 
en week, maar fchielyk daar onder bard, boutacbtig , en 
rofch, de gedroogde bruin. Zy ftaan-niet recht under de 
ranken, of [lammen, maar wat ter %ydemy van boven 
uitzendende diergelyke barde, en boutacbtige vazelingen, 
die meer dwers kruipen, dan regt in de aarden gaan, 
De eerfte uitfpruitzels bier van werden: niet gegeeten, 
dewylze, als gezegt , wat jeuken veroorzaken, om wel- 
ke redenen men ook de wortelen fufpec boud, fcboon zy 
grooter , maffiver , en de regte China gelyker- zyn , dan 
de witte zoorte. o ST 
Naam. Jn ’t Latyn Pfeudochina Molucca , ofte Ame 
boinica. . Jn.’t-Maleyts Caju Tsjiná Utan: ^ I2^t Aa. 
boins Affaihe tuni, dat: is dentiscalpium verum’, of 
Tantpeuters-kruid. Op Loeboe Saïhe Maruani, dat is 
Tantpeuter van de Meysjes. In Baleys Bana. In't 
avaans, Wana, zommige noemen;'t ‘abufivelyk, Schit 
Thuni, want dat is de naam vun Catti Catti, of Praat- 
jes, zommige noemen ’s ook Talla Talla, of Talla Tal- 
lan, welke naam toekomt bet Ubium Polypoides, of 
nog beter bet volgende Re aiam 
e eerfle zoorte werd bysenaamt Plebdochiña alba’, 
dat is witte baftaart China, vande licbt-groéne, en geel- 
achtige coleur der ranken,, onderdeelt in. fmalbladige. 
De tweede zóorte biet Pfeudochina nigra, of zwarte 
baftaart China, van de zwart-groene coleur der fielen, 
en ranken, die men ook voor °t manneken boud , gelyk bet 
voorgaande voor "t wyfje. : 
Plaats. De eerfte fmalbladige zoorte, die men voor de 
befte boud, is zoo gemeen niet als de andere. Men vindt- 
ze in Ternaten omtrent Gamulamma , en in andere Mo- 
luxe Eilanden , niet verre van firand , in’t kreupelbofcb, 
daar vette kleigrond is , met ftenen gemengt, als mede op 
Hoe pe 3 tice Ceram. In Amboina op den vlake 
ken van Hila. Het breedbladige is bekend in alle 
- Amboin/che Eilanden, zoo wel op Grand, daar een zwar- 
te, en fleenige grond is, als in de Valleyen , en in "t 
Over al ma- 
kenze een moejelyke verwerring, en den plaats ondoor- 
gangelyks niet alleen wegens de taaje, en onverbreekely- 
ke Ryzen, maar ook wegens de [Lyve baakjes, voor de 
kleeren zorgelyk. De zwarte zoorte waft meer landwaart 
4n, dan op firand, en is zoo zorgelyk niet voor de klee- 
“deren, dewyl de meefte baakjes by de wortelen ftaan, en 
de voorfte ranken kaal zyn. 
Gebruik. Deze kruiden zyn by Amboineezen in klein 
bruik, en de Zwarte fcbier tot niets, De witte, zoo 
mal, als breedbladig , zyn meeft in gebruik, uit der zel- 
wer jonge flelen Tantpeuters te maken, als men de ftok- 
jes aan "t eene einde wat kneuft, en de tanden daar me- 
de wryft, waar door xy zuiver, en met eene vaft zullen 
worden, waar van dan de voorfchreeven namen komen, 
De jonge flelen , die nog week zyn, met de voor [le malze 
bladeren, werden by de Amboineezen gekookt , en gegee- 
ten onder andere moeskruiden , zoo beb ik ook geprobeert, 
dat de eerfte uit/pruitzels van de witte zoorte , doch meeft 
wan de breedbladige, die nog geen elle boog zyn, en zon- 
der bladeren , zoo verre zy week, en mals zyn, in water 
opgekookt met Azyn, en Oly, als Salade van Spargies 
konnen gegeeten werden, bebbende by bare laffigbeid een 
kleine zamentrekking , gelyk Bellonius getuigt, dat de 
Grieken met bare Smilachia doen, *t welk zyn de jonge , 
en teere uit/pruitzels van de Smilax afpera. n 
es YU È 
