IX Bock. LXII Hoofift. 
CAPUT SEXAGESIMUM 
SECUNDUM. 
Adnotatio in Radicem Chine , ES Sar- 
fam Parillam. 
Uum precedentem plantam P/eudo.Chinam vota- 
Q verim , neceffe erat addere defcriptionem for- 
iamque vere Chine, hoc autem huc usque ne- 
queo efficere, quum hanc in vera fua patria crefcen- 
tem non viderim, contentum itaque me oportet es- 
fe, addendo ea, quz alii de ea fcripferint auctores, 
& cujus notitiam porro defümpfi .ex plantula, quam 
ab aliis accepi. E . 
Radicem Chine fpeciem effe Smilacis afpera , pre 
aliis teftatur Chriftopb. Acofta cap. 29. ubi dicit , in Ma- 
labaris quoque crefcere regionibus , longa emittentem 
fpinofaque flagella, ad fummum minimum digitum 
craffa , illis Convolvuli /pinofi fimilia, folia gerentia il- 
lis Plantaginis latifolii fimilia, Radices ejus aliquan- 
do pugnum craffe funt, plerumque vero minores , ac 
multe fimul dependentes , quzdam. interne albe, 
quadam rubentes. Sinice has vocat Lampatan, De- 
canice Lampaos, Canarice Bonti, Turcice, Arabice, 
& Perfice Copb China. = 
uosdam interrogavi Sinenfes, qui pre fe ferunt 
hane optime noviffe, quique mihi declarabant Am- 
boinenfem noftram fpuriam Chinam, anguftifoliam 
nempe modo crefcendi , radicibus, & foliis fatis be- 
ne convenire cum vera radice Chine, que in ipfo- 
rum crefcit patria, eodemque modo arbores adfcen- 
dit, ubique fefe circumvolvens, fed non Confentie- 
bant, an ipforum planta. effet fpinofa , vel glabra, 
quidam fpinas adfirmabant, plurimi hafce negabant. 
".Poffet verum effe, inferiores caules radici proximos 
fpinofos effe, alios non, nec tam adcurate ad hec 
adtendifle. i 
Radices ejus majores erant , molliores interne albe, 
nec tot duras gerebant fibrillas, fed ex paucis, ac 
tenuibus, quas gerebant, alii minores dependebant 
nodi, quales in Combilio obfervantur. 
Tenerz radices ibi adeo molles funt, ut fib cine- 
ribus torreri poffint, & edi inftar Ubiorum. Sic quo- 
que pauperes, & plebei penuriz tempore bas radices 
magna exfoderent copia, quas contunderent, lava- 
tent, & farinam ex iis prepararent, uti hifce in re- 
pionibus cum Sagu. fit, quam ad cibum adhibentes 
jn pultem coquunt inftar Papede , hoc autem fie- 
pe adfert incommodum, quod, fi nimium ufurpetur, 
„ac nimis diu ,° Hydropicum cauíler Sanguinem , & 
Diarrhzas excitet. 
_ Declararunt quoque mihi ficcatas radices non ita in 
ipforum patria” ; "dpud o 
ad luem. Veneream curandam ,.quém in finém quoque 
in cunétas Indie Orientalis regiones deferuntur. ` ` 
` Quod Pater Martinus defcribit in Atlante fuo Sini- 
co; in fexta provincia Suchien di&a pag. 65. de Fo- 
lin, quam veram vult zftimari radicem Chine, non 
adfentire poflum. olin enim nihil aliud eft, quam 
quod Sinenfium vulgus vocat Hoelen, ex Sucbuena 
uoque adlatum , que radix eft bulbofa, mollis, € 
"fordide albicans interne , ad radices crefcens vetu- 
ftarum Pinorum, que neutiquam adfinis eft ulli Smi- 
laci, fed potius fpecies tuberis terre, ex ipfo pluri- 
morum Sinenfium relatu , nulla proferens flagella , vel 
folia. Adfentior tamen quosdam hanc producere fur- 
culos, quantum audivi, ex quibus locis notari poteft, 
ubi recondicur." Similem fere plantam defcribimus 
infra libr. 11. cap. 17. in Tubere regio. 
Si itaque vera fuerit Radix Chine planta ifta, que 
ro hac fuit transmiffa a Portugallo quodam patre ex 
Makkau circa annum 1682. Bataviam reverendo Domi- 
no Theodoro Safio. ltem ifta planta, que mihi anno 
1685. ex Ternata fuit transmifla, ibique deduêta ex 
Mindanaua, utraeque fub nomine vere radicis Chine, 
tum credendum mihi eft Cbriftopb. Acoflam non ve- 
ram, fed fpuriam vidiffe Chinam, circa Goam cre- 
fcentem , quz forte eadem eft, cum precedente 
Pfeudochina , fpinofam enim dicit effe, quum in utris- 
que hifce plantis nullas obfervaverim fpinas, vel ip- 
farum quasdam partes, vel veftigta: * 
Tom. Y. Plan- 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
| 441 
LXI. HOOFDSTUK. 
Aanmerking op de China IX ortel , en 
de Sarfa Parilla. 
DE ik de voorgaande Plante een baftaart China 
ene genoemt, 200 was nu rodig de befchryving 
der gedaante van de opregte Radix China daar by 
te doen, doch £ zelve kan ik nog niet doen „als bebbende dezei- 
ven in baar regte Vaderland nooit zien groejen , ik moet my 
T raga py 8 geene andere Autheuren febry- 
n, enmet een balve kenniffe gen j 
dit i gn van gebad pn > DE, 
at Radix China een zoorte van Smilax af; 
getuigt onder anderen Chriftoph. Acofta cap. vila ter 
by zegt, dat ze in de Malabaarze landen ook wafJen, 
met lange doornacbtige ranken, op bet meefte febaars een 
pink dik, de ftekende Winden gelyk, met bladeren van 
breedbladige Weegbree, De -avortelen zyn. zomtyds 
een wuift dik, merendeels kleinder , en veele by malkan- 
der hangende, binnen veg df Wit , zommige roodachtig. 
Hy x i ze in 2m Sinees EE Se in Decan Lam- 
paos, Canaryus Bonti, in ’ Tur i d 
Fis Cops Gi > ks, Arabies , en Per 
k bebbe eenige Sineezen ondervraagt „ die baar verma- 
ten dezelven weite kennen , Vea pua aer dat 
onze Amboinfche baftaart China, te weten de fmalbladi- 
ge aan wasdom, wortelen, en bladeren redelyk wel over 
een quamen met de regte Radix China , die in baar. land 
waft, ook op dezelve manier de bomen opliep, en.xig over 
al omflingerde , doch xy waren niet eenparig daar in of 
de bare doornen badden of niet , zommigen zeiden ja ; de 
meeften zeide neen. is 
et zoude wel konnen zyn, dat de onderfte flelen naaft 
den wortel eenige doornen bebben , de andere niet a en dat 
zy wi 200 opi niet opgelet bebben. 
e wortelen waren grooter, zagter, van binnen wit. 
achtig, en badden zoo veel pice week en niet, ed 
aan de weinige, en dunne , die zy » bingen an- 
dere kleine knobbels, gelyk men aan ’t Combill ziet. 
De jonge wortelen zyn daar zoo mals, dat men ze on- 
der de a[Jcbe braden, en eeten kan als Oebis. Zoo zou- 
den ook de arme luiden by diere tyden, deze wortelen in 
meenigten uitgraven, dezelve floten, «va[fcben , en een 
meel daar uit bereiden, gelyk men bier te lande met de 
Sagu doed , ?t welk zy dan in de koft gebruikende tot een 
bry kooken, gelyk Papeda, doch bet brengt dikwils dit 
ongemak by, dat bet te veel, en langen tyd gebruikt, 
waterzugtig Bloed, en Buikloop veroorzake, 
-Ook verklaardenzey dat de gedroogde wortelen niet zoo 
- als by anderen in gebruik zyn, om de 
n in landen 
van Ooft-Indien vervoerd werden. 
Het geene Pater Martinus befchryft in zyn Sineezen 
Atlas in de fesde provintie Suchuen pag. 65. van Folin, 
"t welk by voor een opregte Radix China wil gebouden 
bebben , kan ik daar voor niet aanneemen. Want Folin 
is anders niet dan 't geene de gemeene Sineezen Hoelen 
noemen, en ook uit Succhuen gebracht werd , een bolacb- 
tige wortel, week, ep vuil-wit van binnen, omtrent de 
wortelen van oude Pynbomen groejende , geenzins uit de 
maag (chap van eenig Smilax, maar veel eer een flag van 
Tuber terre , na t verbaal van de meefte Sineezen, 
geen ranken nog bladeren voortbrengende. Bekenne ech- 
ter geboort te bebben, dat bet eenige uit/pruitzels voort- 
brenge , waar aan men den plaats bekennen kan, daar bet 
leidt. Diergelyk gewas wy lib. 11. cap. 17. befcbrj- 
ven in Tuber regium. 
Indien bet nu een regte Radix China geweeft is de 
plante, ed daar voor gebouden is door zekeren Por- 
tugeezen Pater uit Makkau, omtrent t jaar 1682. na 
Batavia aan de Eerwaarde Heer Theodorus Saff. Als 
mede die plante , dewelke my. Anno 1685. uit Ternaten 
toegekomen is, aldaar overgebracht uit Mindanau,- bei- 
de onder den naam van opregte Radix China, zoo moet 
ik gelooven, dat Chriftoph. Acofta niet de opregte, 
maar een baltaard China gezien beeft , omtrent Goa groejen- 
de, enmillchien dezelve met de voorgaande Pfeudochina , 
avant by maaktze doornachtig , daar wy aan die beide voor- 
Jcbreeven planten niet met al van doornen gemerkt bebben, 
Kkk By 
Pokken te geneezen, tot welken einde zy o 
