442 HERBARII AMBO 
Plante Domino Saffio miffe rudis addita fuerat 
ab ifto patre delineatio ; que farmentum!' repra- 
fentabat trifoliatum , quorum quodvis vix digitum 
longum, ac pollicem latum erat, in brevem obtu- 
fumque definens apicem , nec plures uno medio nervo 
notabantur, qui fufcus delineatus erat; * ^. 
Quodvis folium. folitarium locatum erat ex nodo 
fuo proveniens, atque inter interftitia circinnz que- 
dam..confpiciebantur, feu clavicule, addita porro e. 
rat brevis latina deferiptio , ab eodem patre exarata, 
ue utreque mecum communicate funt liberalitate 
otanici Herbert de Fager. Defcriptionem hic adde- 
re inutile duxi, quum parum inluftrabat plante for- 
mam; auctor enim fefe referebat ad vivam, plantam 
a fe transmiffam in’ vafe amplo, feu fitili; que in 
Maccaua jam emiferat farmentum decem pedes lon- 
gum , fed quod amputaverat; ut iterim novum re- 
germinaret, uti & Bataviz ad orgyz longitudinem jam 
excreverat, fed dein iterum interuit magno damno ; 
& tedio Botanicorum, qui hinc plenariam Celebris 
hujus plantz huc usque defiderant defcriptionem. 
“Quatuor autem, vel quinque ifte plantule ex Ter- 
ñata mihi transmiffe: haud meliorem fortite fuere ef- 
fectum, quum plurimae fere jam interierint , reliqua 
nos fpe, & timore fallunt, varios emittebant caules 
ex unica radice ad ulnz altitudinem; circa quas alie 
excrefcebant plantule. = — ' 3 , 
" Caules hi potiffimum erant erecti, vix minimum 
digitum craffi, rotundi, & glabri, herbacei, & fle- 
xiles, in multos articulos diftin&i. In fuperioribus 
folia locabantur folitaria, brevibus, ac crafliufculis 
in petiolis, minimum digitum circiter longis, illa ve- 
ro binos digitos lata erant, utrimque in rotundum 
apicem excurrentia , craffa, pinguia, & mollia. Ip- 
rum ore deorfum flexz erant, ita ut fübtus. pla: 
num referrent cochleare, nulleque in hifce compi- 
ciebantur vene, nifi nervus medius, qui fübtus acu- 
to dorfo protuberabat, acfüperius fülcum formabat. 
Ex fauciatis petiolis ; ac foliis fuccus exftillabat 
vifcofus ferofusque y nulla autem plante ullas gere- 
bant claviculas, quum forte nimis tenere adhuc es- 
fent; nullg quoque in hifce obfervabantur fpinz., vel 
quod has emulatur , craffeque fummitates a Sole ma- 
gna ex parte adufte erant, vel a Cicadis comefte, 
erh poft anni fpatium omnes interiere ; ita ut nul- 
la fpes mihi amplius fuperfit, -perfeétam hujus fpeciei 
videre plantam; füfficiac itaque ex iis animadverriffe 
formam, & foliorum fitum-quodammodo convenire 
cum noftra Pfeudocbina, licet vera folia non tribus. 
iftis nervis diftin&a fint, uti noftra; ` In ipfa Sina ejus 
bine obcurrunt fpecies: ` Alba, quz mollifima, & 
optima, queque femina habetur, potiffimum defer- 
tur ex provincia Canton. Ruffior, & durior mas vuls 
go habitus in provincia crefcit Fockien, fed plerum- 
que fponte , atque filveftris eft; unde & evenit, u- 
ti in precedenti fuit dictum capite , hofce incolas 
femper marem, & feminam, h..e. ruffam, & albam ` 
fimul vendere, quumque Sinenfes mercatores ruffam 
non habent, tum in ufum vocant Pfeudochinam de- 
fcriptam , quam in hifce inveniunt regionibus. i 
Nomen. Pharmacopæorum Lingua Latina Hzc ra- 
dix vocatur Radix China, cujus ultima vox Belgice 
es eft Tyjina , feu T/china, uti Portugalli e 
Ch pronunciant, Latine ‘vero ifta regio vocanda eft 
Sina , uti Pater Martinus in Atlante fuo Sinico , alii- 
que viri do&i id fatis demonftrarunt. Malaice voca- 
tur Caju Tsjina, & Obat Radja, — E 
A Sinenfibus noftris nunquam aliter audivi vocatam 
nifi Boytfi, & Boetfi, Folin enim, feu Hoelen ab illis 
omhibus pro alia habetur planta, nempe pro Tubere 
INE Duo it 40. Wi ELE 
Nomen Lampaban, quod ipfi Acofta tribuit, ipfis 
ignotum eft. Katar bekenen eculiariter Wine 
Tbouboytfi , h. e. terreftris Radix China, quum in fil- 
veftribus montibus fine ulla cultura crefcat, & pro- 
veniat. Zen Se Er 
Ufus. De u vere Radicis Chine, hic amplam de. 
feriptionem facere non eft animus, quum hic non 
crefcit, fed le&ores ablego ad fcripta Garcie Ab Or- 
ta, & Chriftob. Acofté, folummodo hic addam , binas 
me obfervaffe res, qua vires fpe&tant hujus radicis, 
qua in re a Sinenfium fententia differimus. 
Nos 
INENSIS .LibrIX.cap.LXIL 
By de lante aan de Heer Saf] gezonden, was door 
gemelde Pater gevoegt een groove afteckeninge van ten 
rank met drie bladeren, teder [chaars een vinger lang 
en een duim breed, met een korte ftompe Jpitze, en niet 
meer dan een enkele middel-zenwwe , dewelke bruinachti 
geteekent was. \ d 
Jeder blad [Lond alleen aan zyn lid, en tuffcben beiden 
waren eenige krullen, of clanwieren geteekent , nog was 
daar by een korte befchryvinge in't Latyn, door dien 
zelve Pater geftelt , beide my medegedeelt door mildadipheig 
van den geleerden Botanicus Herbert de Jäger, Debe- 
Jebryvinge beb ik niet nodig geacht bier in te voegèn, dewyt 
men daar uit weinig begrypen konde van de gedaante der 
plante, refererende zig den Schryver op deléevende plan- 
te, door bem overgezonden , in een breed aarde vat gezet, 
dewelke al in Maccau een rank gezet badde van wel tien 
voeten lang , doch van bem afgefneeden Was , op dat ze 
onder wegens een nieuwe zoude voortbrengen , gelyk ze 
ook op Batavia alreede een vadem lang uitge/chooten was 
doch is naderbant weder uitgegaan, tot groot leedwezen 
van de liefhebbers , dewelke daar doof tot nog toe een volko- 
men béfcbryoing van die vermaarde plante mifen moeten. 
De vier a vyf plantjes ons uit Ternaten toegezonden 
bebben niet veel beter geluk gehad, als xynde de meefte 
âlreets Ver » de reftefende bouden ons tuffchen boop 
en vrees; Ly Jebooten op met verfcheide ftelen uit eene 
wortel, tot de boopte van een elle, rondom dewelke an. 
dere plantjes voort quamen, …—… 
De Jiclen ftonden meeft opgeregt , fcbaars een Pink dik, 
rond, en glad, kruidachtig „en -buigzaam ,' in veele 1 
den verdeelt. dan de bovenfte flonden de bladéren enkel, 
op korte dikke [leeltjes , omtrent een pink lank’. twee 
vingers breed, achter en vooren in een ronde Spitze toes 
lopende, dik, vet, en mals. De randen. waren neer: 
waarts gebogen, zoo dat ze van onderen een vlak lépel- 
tje gelecken, geen anderen aderen zag men daar aam , dan 
een middelzenure , dewelke van onderen. met een Jeberpe 
rugge uitbuilde, en boven een groeve maakte, 
„Uit de gekwetfte flelen , en bladeren liep een Rleeverige 
weyachtige zap, maar geene van alle beeft eenige clau» 
wieren voortgebragt , devoyl ze millcbien nog. te jong wa- 
ren, van ‘doornen, of doorens gelyken Was “er ook niets 
aan te zien, en de dikke toppen waren meeft van de Zon- 
ne verzengt, of door de Sprinkhanen afgegeeten , en zyn 
ma een jaar al te zamen uitgegaan, zoo dat ik nu geen 
boope bebbe een volkome plante daar van te zien, en laat 
my genoegen daar uit te bemerken, dat de gedaante , en 
[land der bladeren , eenige overeenkomft vertoonen met 
onze Pfeudochina, boewel de bladeren van de répte geen 
drie ribben vertoonen, gelyk de onze. In Sina zelfs beeft 
men twee zoorten daar van. De witte, malfte, en bes- 
te, die men voor ^t «oyfken boud, brengt men meeft uit 
de provintie Canton. De roffere , en hardere voor’t man- 
neken gebonden, groeid in de provintie Fockien , en meeft 
in't wild, waar van daan bet gekomen is, gelyk in’t 
voorgaande capittel gezegt, dat deze Inlanders altyd man- 
neken , en wyfken , dat is role, en witte tezamen wil- 
len koopen, en als dan de Sineezen Kramers de roffe juift 
niet bebben „200 bebelpenze baar met de Hoe E elie 
docbina , die ze in deze landen vinden, t a EE 
Naam. In °t Apotheekers Latyn noemd men, deze wore 
tel Radix China, waar van men bet laatfte woord in 
"t Duits moet leezen Tsjina, of Tíchina, gelyk de Por- 
tugeezen haar ER doch er "I Tarin moet 
men dat land noemen Sina, elyk Pater Martinus in zyn 
Sineezen Atlas , en andeng gen IEN aan wyzen. 
ZR H 
| ju Tsjing, en Ubat Radja. 
JR bebze van onze Sineezen, nooit CH Li noemen, 
De en Borta, maar: bet Folin, of Hoelen, 
erd van bun allen voor een ander gewas gehouden, na- 
— voor aches: E ES VA E : 
De naam Lampaban, die bem Acofta geeft, is by 
bun lieden onbekend. De roffe Foc, en, int 
bezonder Thouboytfi, dat is landelyke "Radix “China, 
om Pt ze in "t wilde gebergte zonder eenige queekinge 
groeid. ^ aped E peor vm RR vw 
Gebruik, Aangaande bet gebruik dan de reste Radix 
China wil tk albier niet ale En 2e 
bier niet waft, maar den leezer apen tot de, Jcbriften 
van Garcias ab Orta, en Chriftoph. Acofta, alicenlyk 
moet ik bier aanroeren, dat ik twee dingen aangemerkt 
bebbe , aangaande de kragten van deze wortel, daar it 
wy van 't gevoelen der Sineezen verfcbillen. jk 
: ant 
Int Maleyts an pi 
EN 
