IX Boek: LXII-Hoof?ft. 
Genuina inferiorque radix Rapa eft, paulo minor 
pugno xex variis conftans tuberculis; cujus fubftan- 
tif mollior eft, quam in Pfeudochina, prafertim ex- 
terna, que Ubii fere refert radicem , fed cujus par: 
tes quam Maxime inregulares funt, molles enint; ac 
lignofz, & in terram quafi d tad inveniuntur 
partes in una eademque Rapa, fapori$.aquei, &(pau- 
julum amaricäntis, ad cibuin inepta, ac tempore pe- 
nitus lignofa eft „ nec major Nuce Juglande. _ A 
Supra & undique circa Rapam multe, dare, & li- 
nofe locantur radices, feu fibrille, quarum tenuis- 
ime; & longiffimz juxta tertz füerficiem prorépunt, 
hic & illic parvas gerentes fPinas, alie craffiores, & 
olliores.profundius in terram penetrant, Rapamque 
ideo obtegünt , ut confpici nequeat.. He ultima hoc 
quoque peculiare habent, quod ad ortum tenuiores 
fine, ac fenfim magis craffelcan» hic & illic, breves 
gerentes fpinulas , illis Sarfe Parille fimiles, ex una 
autem radice tres, quatuor, & quinque excrefcunt 
vaules, quorum femperunusalterve tenerior; ac mi- 
nus fpinofus eft reliquis , qui fpinofi funt, vetufti, 
ac femi ficci, atqué hi Bucas pfoferjnt. . 7 2.4 
Secundo Taly Debi, feu florifer haud multum a pri- 
ore differt, ejus vero funis tenuior eft , glabrior, 
minusque fpinofus, brevibus tantummodo hamulis ar- 
matus, inferiof autem pars.tirca fadicem fpinofiffima 
eft, ftridta, noódofaque, ac mox fefe dividit in late- 
rales ramos, qui ad trium circiter pedum diftantiam 
a radice magis vagas gerunt fpinas , ac porro toti lá- 
brifunt, vix culmum crafii, ac nihilominus lenti , nec 
difrumpendi. gs ¿E (UNO a 
Folia bina fibi quoque obponuntur ; prioribus fimi: 
lia, fed breviora; ac rotündis auriculis donata, ip: 
forum petioli-rótundós quoque gérunt nodos, feu ge- 
nicula. «Qhedam optime: Übiorum referunt. folia; 
quedam- rotundiora funt, inftar foliorum Combilii, 
glabra penitus : tribus. magnis, 'ac:binis parvis nervis 
donatas’: rsio i AO RA AD e . 
* Flores fimilibus in longis racemis progerminant, qui 
in longos laterales diftin&i funt ramos, funtque pu- 
íilla, alba ;..& rotunda capitula y. vix fefe in flofculos 
aperientia, ac quodammodo gratum fpirant odorem} 
ed fine fructibus:décidunt. = ' ^^ ^ Hos 
- Radix ejús duplex quoque: eft, primatia autem obs 
longa eft gleba, pollicem referens, magis ad. illam. 
Pfeudochinz adcedens ; fuperius obducta fimilibus du- 
ris; & longis fibris, quarum crafifime ; illis: Sarfe 
Parille fimiles funt, quavis vero radix unum modo 
alterumve emittit caulem , qui, uti dictum eft, mox 
fefe dividit. Flores Februario, & Martio obfervan- 
tur. Maturusque fructus prime fpeciei Julio, & Au- 
gufto , diu autem ex arboribus dependent , atque imagi. 
natios reprefentant nummos e longinquo fplendentes. 
. Nomen. Latine Ubium Nummularium , ac prima fpe- 
cies Taly Coepang ,..&.Di tti. it h. e. nu 
mi, vel biobuli folium ob fructuum formam ; Altera 
fpecies Taly Ubi dicitur ex foliorum forma, Amboi- 
nice in-Leytimora Wariubt, in Lochoea Tawe, qui- 
dam Amboinenfes hanc vocant quoque Heli Tallan >, 
€ Talla Tallan , fed erronee, quum hoc nomen Ubio 
Polypoidi:competat. ` PUR wer 
Locus. In minoribus crefeit filvis ad fluminum ri- 
pas, ubi arbores adícendit, & ab ipfarum ramis dee 
pendit , fructibus fuis fpeciofis falfo nummos referen- 
tibus. Altera denfiorem gerit frondem, minoresque 
obtegit arbores ita fua coma, ut vix dignofti poffint. 
^ Där. Ambe he fpecies nullum peculiarem præ- 
bent ufam, nemo enim ullam ejus cupit edere par 
tem, quum fuccus ejus pruritum cauffet , locus autem 
circum ‘has-undique ab apris everfüseft, qui ipfarum 
teneras comedunt radices, quas cito effodere opor- 
tet, quum tam facile lignofie evadant. Caeterum ip- 
farum flagella in filvis multum adhibentur ad ligacu- 
laligni aliorumque onerum ; ob excellentem ipforum 
tênacitatem , que primo parum torquent, fed vitan- 
dus eft ipforum fuccus exftillans, vel qui pluvio 
tempore depluit; quüm cutis prüritum excitet. ` _. 
Kam Katsjil Bracm. Karandi Portug. Grabifa, & 
Fruita Barruga. Belgice Munniks keulen in Hort. 
Malab, part. 7. n. 96. defcriptum quodammodo con- 
venit cum Ubio Nummulario fupra defcripto, fed no- 
ftrum nullas gerit verrucas proliferas, unde & pro 
Ubio Pomifero habendum eft. — ° PER 
Tabula 
^AMBOINSCH/KRUYDBOEK. 44 
De eigentlyke en onderfte is een knol, wat minder dan 
een. vuit puit verfcheide knobbelen gemaakt; weekér van 
Jubftantie, dan de Pfeudocbina , inzonderheid van buiten 
Jchier een Oebis gelykende, doch zeer ongelyk van delen, 
want men vindt er weeke, boutachtige, en in aarde verè 
anderde delen aan een en dezelfde knolle, «vateracbtig , 
en wat bitter van fmaak , arietes de Alt, en met 
er tyd Werdze ganfeb boutacblig ,-em niet grooter dan 
een Ooker-noot. ëch, Es er ES 
; eo en dere SCH knollen’ ffaan veele barde, eñ 
outachtige wortelen, of vazelingen, waar van de duna 
fe, ef bardfte langs bet rd der adraen Kip bier 
en daar kleene doorntjes bebbende, de andere dikke. en 
weekere gaan dieper in-de aarde, en bedekken den knob 
zodanig , dat men hem niet zien kan. „Deze laatfte bebe 
ben ook dit byzonder , dat ze by baren oorfpronk dunder 
zyn, en allenskéns dikker werden, ook bier en daar met 
korte doorntjes bezet, de Sarfa Parilla gelyk , uit eene 
wortel fcbieten drie, vier, en yf flelen op, waar van 
altyd de een of andere jonger, en min doornachtig if, 
andere zyn vol doornen, oud „en, balf droog s dewelke 
zyn die géene (die vruchten dragen. — AA 
De tweede, Taly Oebi of bet bloemdragende vers 
Jebilt niet veel van *t“woorgaarde , maar-zyn touw is 
dunder , gladder, en min doornachtig , flegis met, korte 
baakjes bezet y ‘maar "t onderfte omtrent, de wortel is vol 
doornen , ook geftreept, en verdeelt zig ftraks in zyde- 
takken, die omtrent drie voeten van de wortel ydeler 
van deornen beginnen te werden, en voorts gebeel glad 
zjn, qualyk een feroo-balm dik, niet te min taay, en 
onverbreckelyke" co ooi rpm u = 
- De bladeren Doan ook twee en twee tegens malkande- 
ren, de voorgaande gelyk, doch Korter „ met ronde billen 
en bare belen bebben mede onde Rnietjes.  Zommige'g 
Vyken de Oebis-bladeren gebeel Wel, zommige Zyn ron 
der als Combilis-bladeren , ‘alle glad, met drie groote , en 
twee kleine zenuwen. , 
Het bloeizel komt ‚aan diergelyke lange troffen voort, 
in lange zyde-takken verdeelt , en bet zjn kleene , witte, 
en ronde knopjes y die zig qualyk in ‘bloempjes openen , en 
eenigzins lieffelyk rieken , doch zonder vrucht afvallen 
- De wortel Gr vok dubbelt ; de De is een langaver- 
ige knóefb-als een duim „de Pfeudochina gelyker , boven 
edekt met diergelyke barde, en lange vazelingen , waar 
onder de dikfte ; en langfte de Sarfa Parilla mede gelyken, 
ieder wortel geeft maar een, of twee flelen uit, die, als 
gezegt, zig frans verdelen. Het’bloeizel ziet menin Fe- 
bruary , en Maart. De rype vruchten van de eerfte 
zoorte zyn te zienin July, en Auguftus, doch zy blyven 
lange aan de bomen bangen, en vertoonen dat geimagineer= 
de geld van verre blinkende, — 
Naam. Jn ’t Latyn Ubium Numtnularium , de eerfte 
-woorte-Taly Coepan, en Daun Pittis Pittis , dat is 
penning, of dubbeltjes-blad, na de gedaante der orug- 
ten; De tweede zoorte werd Taly Ubi genaamt ‚na de 
gedaante der bladeren , Amboins op Leytimor Wariuhi, 
op Loboe Táwe, zommige Amboineezen noemen ’t ook 
eli Tallan, en Talla Tallan , doch abufivelyk, dewyl 
ztülken naam bet Ubium Polypoide toekomt. ^ ` | 
Plaats. Het waft in ’t kreupelbofcb aan de randen van 
de rivieren, daar bet de bomen oploopt , en van der zelver 
takken met zyn walfch geld pronkende Ee 
de is digter van Tof en bedek bri ireupe ojeb zodanig, 
dat ment qualyk bekennen kah € < 
' Gebruik. Beide deze zoorten' bebben geen zonderlyk ge- 
bruik, avant niemant daar van wat eeten wil, dewyl 
bet een jeukende zap beeft, doch men ziet de plaatze rond- 
om van de «vilde EE , die zjn jonge 
avortelen opknappen, daar ze al gaauw by moeten zjn, 
om dat 28 zo0 licht "werden. Anders werden 
de ryskens int bofeh veel gebruikt tot bindwerk van bout, 
en andere laften y wegens bare uitnemende taajigbeid , 
dezeloe eerft wat draajende , doch men moet zig e i 
x zap, die daar uit pat, of by regenweer 
3 
€ 
üfloopt , en eenigxins jeuken op de buid veroorzaakt. ^ 
de, Katsjil Bramm. Karandi Portug. Grabofa, en 
Fruita Barrüga. _Neerduitt Munniks keulen in Hort. 
Malab. part. 7. Fig. 36, be/cbreeven , beeft eenige over- 
senkomft met bet bovenftaande Ubium Nummularium , 
doch bet onze beeft geene byvruchten , of vratten, wes- 
balven men bet ook voor een Ubium Pomiferum mochte 
bouden. ^ 
Kkk 3 De 
