IX Bock. LXIV Hoofit. ` AMBOINSCH KRUYDBOEK. 447 
Locus. Ambe in levibus crefeunt filvis tam in lito- 
re quam in campis, tam longa emittentes flagella, ut 
aliquando ipforum ortus reperiri nequeat. 
Ufus. Virtute, & qualitate multum convenit. cum 
Arijtolochia tertia, nullumque melius.eft folium , quo 
Safiri Bara, feu Apofthemata, & Anthraces ad ma- 
turitatem perducuntur, prefertim minoris fpeciei, fi 
nempe ejus folia füpra ignem parum- flaccefcant, & 
cum Curcuma, ac pauxillo Salis fricentur, & inpo- 
nantur, unde maturefcunt, & aperiuntur , fique in 
initio ipfis inponantur, exiis refolvuntur , &diflipan> 
tur quafi, uti cum Opio, & Limonum fucco etiam 
fit. Immo Chirurgi noftri hec jam incipiunt adhibe- 
re defectu Bafilici. Baleyenfes-tenera adcoquunt fo- 
lia aliis oleribus , licet cruda paucum excitent pruri- 
tum in ore» faporemque habent acidulum. | Hifce 
quoque curant fracta , & fauciata offa inftar Oftiocol- 
le, unde & Baleyenfe obtinuit nomen. Hoc repre- 
fentatur, & compfobatur Signatura funis, qui cre: 
pirum edit inftar oflis fracti; ^ ^ - ee 
. Tertia fpecies longus eft funis nullos emittens late- 
tales ramos, arbores adfcendens, inferius digitum , 
fuperius pennam craffus, ex rotundo planus, & con- 
tortus, in ampla interftitia diftinétus fine protuberan- 
tibus geniculis , exipfis longus excrefcit petiolus; tria 
fuftinens folia, majora illis Bonga Raja, que ad oras 
ample dentata funt, lanuginofa, feu parum rugofa, 
quales & petioli funt, ipfis obponitur ingens clavi- 
cula ad petiolum firmum, foliaque ad ortum genicu- 
lata funt, unde & ad unam inflectuntur partem , uti 
& claviculz. : 
Ex foliorum alis alter excrefcit longior petiolus, in 
- unam alteramvé minorem umbellam diftinétus, que 
flores profert, qui componuntur ex quinque parvis, 
& albentibus petalis, qua intus éaliculum reprefen- 
tant, in quo ftilus erigitur , cui fubponitur capitulum, 
quod fruétus rudimentum eft. Qui bacca eft fübro- 
tunda, magnitudine Cerafi nigri, bine autem ejus 
ore parum plane fant, ac fulcate, diu virentes, dein 
autem nigrefeunt. Sub craflo, ac molli putamine bi- 
na locantur dura officula , Pifa referentia ; quz ad unam 
partem plana fune, ubi fibi invicem: nexa fuere y at- 
que hec diftinéta funt pellicula,-pauce quoque bac. 
te in umbella:perfe&tz excrefcunt. =, ©: ` 
“ Primariüs funis fupra memoratam quoque habet na> 
turam, quod ex geniculis nempe longa-emittat fila ad 
terram , qua fefe in multaaliadiftinguunt , quumque 
infle&untur, ftrepitum edunt inftar priorum. 
Jaienfibus , & Armboinenfibus dictum obtinuit nomen, 
hanc quoque fpeciem reducere :poflumus ad fpecies 
fubfequentis folii. Caufonis. 
Hi funes ad quevis adhibentur ligamina in filvis, 
quum longiffimi fint, & pluvias ferant, Cum cras- 
fis flagellis clypei rubrotingunturcolore, Amboinen- 
fes quoque ex hifce chordulis laqueos formant,» Hu- 
fu paua diétos, quos in filvis tendunt ad feras capien- 
das. : 
- Hujus & aliam obfervavi varietatem, ex qua quar- 
ta componi potéft fpecies. Hic funis infra minimum 
digitum , ac fupra pennam craflus eft , per longitudinem 
fex diftin&tus dorfis, fatis firmus, fed non lignofus, 
fique infle&atur, magnum dat crepitum. CS 
Caules ejus bini tenues, firmi; & longi in ampla 
locantur interftitia, directe fibi obpofiti,. parumque 
ftriati, quivis autem tria fuftinet magna folia petiolis 
mire circinnatis inpofita, acfi clavicule effent. 
Folia ejus cum illis Sirii filveftris conveniunt, qua. 
tuor , & quinque pollices longa, palmam lata, quin- 
que nervis longitudinalibus diftincta, inferiores autem 
non totum percurrunt folium ,-faporis- amaricantis , 
ac fimul oleracei.* Ex ipforum alis longus excrefcit 
corymbus , in longos laterales diftin&us ramos, qui- 
bus flores infident , qui funt pufilli tetrapetali flofcu- 
li, intus repleti brevibus ftaminulis, inodori, ac 
fruftra decidentes, nullos enim producunt fructus, 
Radices funt tenues; longe, acpauce fibre, non pro- 
funde fub terra prorepentes. ~ 
Nomen. Latine. Fünis crepitans quartus. Malaice 
Tali Hifmu, & Tali Ubi Utan. “Amboinice Wari 
Hifinu , ach diceretür Funis incantatorius. " 
— Locus. In defertis reperitur hortis, & in litore fub 
fruticulis. 
Ufus. 
‘Nomen. Vocari poteft Funis crepitans trifolius , Ma, 
Plaats. Beide waffen in ^t kreupelbofëb; zoi 
als in de welden, met-zoo lang i dan Sa 
den sro ni EE Ser ranken, dat men zomt yds 
ebruik. Het komt in kracht, en eigenfchap veel over» 
een met de Ariltolochia tertia „ en dim E beter blad 
om alle de Safiri Bara, of Apoflbemen , en Bloedvinnen 
te rypen , inzonderheid de kleene zoorte, als men de bla. 
deren ps f vuur wat flenft , met Curcuma: „eneen 
weinig Zout-befineert , en opgelegt, doed dezelve rypen, 
en open berfien, of zoozy nog jong zyn verdeelenze , datze 
verdwynen, gelyk men anders met Affioen, en Lemoen-zap 
doet. Zelfs onze Chirurgyns beginnen bet.mu..te gebrui- 
ken, by gebrek. van. haar. Bafilicum., De Baleyers. ko- 
ken de jonge bladeren ook onder ander -Sajor, boewel de 
raauwe wat jeuken in de mond veroorzaken , en zyn rins 
van fmaak. Zy geneezen ook gebrooken., en, equet/te 
benen als een Ojßiocolla,. RT SER Baleyffen naam 
beeft. Dit werd geconfirmeerd door de Signature des 
touws y krakende als een gebrookent\ been, son ia 
De derde zoorte is een lang touw, zonder 2yde.t 
ken, de bomen oplüpende „ eeh een vinger ie? 
Schaft dik, uit den ronden wat plat, en gedraait , inwy- 
de tu[fcben plaatzen verdeelt, zonder uitftekende knien 
aan dezelve Daat een lange Steel, dragende drie bladeren, 
grooter dan die van Bonga Raja, en aan de kanten wyd 
gezaagt, wolachtig., of wat ruig in "t aantaften gelyk 
ook bare ftelen zyn , tegen over ftaat o groot e 
aan een fiyve feel, en de bladeren by baren oor/pronk 
hebben een knie, bet welk ze na de cene zyde buigt," ge- 
lyk ook de clauwieren ftaan. E 
Uit den fcboot der bladeren komt een andere lange fteel 
verdeelt in een, of twee kleene-dollen, en daar aan. het 
bloeizel, beftaande uit vyf kleene, en witte blaadjes, en 
daar binnen. een Kleen kelkje, en ten JPyletje ‘daar in 
waar onder een knopje, xynde bet beginzel van dé òrugt. 
Dezelve is gen rondachtige besje, in de groote van een 
krieke , doch twee zyden daar van zyn Wat plat, en een 
weinig gevoorent 5 lange tyd groen , daar na zoo werden- 
ze zwart, Onder een dikke weeke bolfber leggen twee 
harde zaad-korrels als Erweten, doch aan de eene zyde 
plat, daarze tegens malkander gezeeten hebben, xynde 
onderfcbeiden met een vliesken, oak. ui le „Weinig 
besjes aan een. dol tot perfeltie, 
et hooft-touw beeft. mede de bovenftaa e na 
bet uit bare leden lange draden na Lake u^ id 
in veele andere verdeelen, en als men ze buigt , zoo kraakt~ 
ze als de twee voorgaande. 
: Naam, Men mag: bet noemen Funis crepitans trifo- 
lius, in °t Maleyts , en Amboins beeft bet de voorgaan- 
de naam, men kan deze zoorten ook brengen onder de ge- 
flagte van "t volgende folium Caufonis. 
Men gebrutkt deze touwen tot alderbande bindwerk in 
’t bofch, dewyl zy zeer lang. ayn, en in régen durabel, 
Met de dikke. ranken verwenze de fcbilden rood , ook ma- 
ken de Amboineezen uit deze Chordulen bare ftrikken van 
Hufu:paua, dat zyn. fpringen die zy in ?t bofcb zetten, 
om bet wild daar mede te vangen, … +- : 
Hier van beb ik-nog een verandering gevonden , waar 
van men een vierde zoorte: maken kan. Dit touw is 
beneden een pink, en boven een fchaft dik, langs beenen 
met zes ruggens afgedeelt s- redelyk ftyf, doch niet. bout- 
achtig, en.als men ze buigt bard ‘krakende, AR 
In wyde tu[Jcben. plaatzen ftaan twee dunne, ftyve , 
lange Helen, regt dwers tegens malkander , mede geftreept, 
en ieder draagt drie groote bladeren , met bare Beien won- 
derlyk gekrüld ; als of bet clauwieren waren. > ` 
De bladeren gelyken die. an wilde-Siri , vier, en vyf 
duimen lang , een; band. breed, met vyf zenuwen , in de 
lengte geftreept „doch de achterfte lopen niet door "t gê- 
heele blad , van fmaak bitterachtig, doch daar by wat 
„moeskruidachtig.  Uit den feboot, der zelven komt een lan- 
en tros voort , mede in lange zyde-takken verdeelt, daar 
‘aan bet bloeizel Daat, zynde kleene vierbladige witte 
bloempjes, binnen met korte wefeltjes uitgevuld , zonder 
-teuk , voor niet met al afvallende, en geene vruchten 
"woortbrengende, De wortelen zyn dunne , lange , en wei- 
nige wafelingen; niet diep: onder de garde kruipende, 
erg 't Latyn Funis erepitans quartus, ‚In "t 
„Maleyts Tali Hifmu, en Tali Ubi Utan.: In 't Amboins 
Wari Hifinu, als of men zeide Funis incantatorius, of 
-Tovertouw. — . 
Plaats, Men vindt bet in verlate tuinen, en op ftrand 
onder "t kreupel bofcb. í 
; Gebruik. 
1 
