IX Bock. LXV Hooft. AMBOINSCH KRUYDBOER. 449 
Nomen. Latine Vitis alba Indica. Malaice, € Ba- 
leyice Pa/paffam, vera Malaica lingua Gambas , Java- 
nice Paffan, Maccaflarice Canrular, Atnboinice Ut- 
ta Mabu , h. e. Sajor Javanorum. Ternatice Uge 
Fabba, h. e. Amboinente Sajor. Bandice Flecke Na- 
toor. Portug. Bredo Tintele. Malabarice Cobe. 
Locus. Nota eft Jave, Baleye , Bimz , & Celebis 
in Amboina quondam fuit exotica planta, & aliunde 
deduéta, ac proinde non proprie fponte crefcit, fed 
circa bominum zdes, & prope fepes hortorum € ak- 
que ob multiplicem ejus ufum multum plantatur, & 
afferculis inponitur, a frugiferis autem arboribus ar- 
cenda eft, quum has denfa, & gravi fua foliatura ni- 
mis obprimat, intra breve temporis fpatium quam 
jatiffime fefe extendens, vix enim ulla reperitur plan: 
ta, quz citius crefcendo fefe difpergit. 
Ujus. Folia cum teneris flagellis dulce prebent olus, 
Jeviter autem coquenda funt, alioquin enim mucofa 
fiunt. Sic quoque maturi ejus fruétus cum Tury , feu 
Emeri floribus, vel folicoquuntur, & eduntur. Non 
modo in hunc finem plantatur in hortis, fed quum 
preftans quoque fit in Medicina. In nigris puerorum 
variolis, feu Loete Loete itam, hujus radix fumitur, 
que ficcatur , &vin carbones comburitur , illusque 
pulverem cum aqua «gris propinant, ut variole €x- 
pellantur, quarum fubpreffio lethalis eft. 
In cunctis porro variolis hzc quoque folia adhiben- 
tur in aqua contrita, tranfcolata, & fic propinantur. 
Leniter enim variolas hec planta expellit, uti Salfa 
Parilla. 
In febribus ardentibus hzc itidem propinatur aqua, 
contfitaque folia externe inliniuntur ad ardorem ex- 
trahendum,-fed melius eft, fi propinentur ad eas ex- 
pellendas. ; P pii : 
Craffa flagella in frufta fcinduntur, & in fumo fic- 
cantur, quum diu confervari poffunt. Eadem cum 
aqua contrita, addito pauxillo Acori, ac fic propi- 
nata vertigines tollunt , prefertim in febribus ardenti- 
bus. Recens radix contrita, & dorfo inlinita ipfius 
dolorem fedat in febribus. Tota hec planta haud in- 
grata eft, fi interne adfumatur ob acidulum faporem, 
& gratum refrigerium. Alii in variolis fequenti hanc 
adhibent modo. Ke | e 
Recipe folia Vitis albe, Halicacabi Indici, Portu- 
gallis Bredo Pataffi dicti, Hortulanze Malab. & Pan- 
„Cage, ana partes, dimidium vero Tuluffi, feu Bafili- 
ci agreftis, ac lamellam tofte Cepe, bec fimul con- 
tunde in aqua, tranfcola , & zgro propina, exter- 
ne quoque inliniendum eft Santan Calappa, vel cre- 
mor lactis, atque hoc peragendum eft quinque pri- 
mis diebus , ut expellantur. Oculi obliniendi funt 
facco Daun Tawas, & nares tofta Cepa, ut aperta: 
ferventur. vie ld 
uum variole fint difruptze, tum inliniendz funt 
fucco foliorum Tamarindi , Mangii Cafeolaris , & 
Lingoz. 1 
Javz, & Bimz fru&us profert, uti fupra notatum 
eft, qui in ftipite maturi faêti, crudi edi poffunt. 
Tabula Centefima Sexagefima Sexta 
Ad Figuram Primam Vitim exhibet albam Indicam, que ve- 
ra Bryonie fpecies eft. i zui 
Figura Secunda Folium denotat Caufonis Rumpbio dictum , 
cum flofculo quadripetalo a aperto, & ¿femiclaufo. Quod 
cum Kareta Tsjori Valli H. Malab. part. 7. Tab. 45. con- 
* venit, & Hedera trifolia, baccifera, Malabarenfis in no- 
tis vocatur, 
OBSERVATIO. 
Vitis alba Indica eft eadem, que Bryonia foliis fubrotun- 
dis, angulofis, Momordicz facie , vocatur in Thef. Zeyl.p. 
. & in Tab. 19. Fig. 2. exprimitur, atque Bryonia levis, 
Zoe rubente, tereti, oblongo Herb. Herm. ibidem. 
Tom: P. CAPUT 
Naam. In ’t Latyn Vitis alba Indica, Maleys 
Balen: Pafpatfan , in’tregte Maleys Gambas, ans 
Paffan, Maccaffaars Canrular, Amboins Utta Mahu 
dat is Favaanje Sajor. Ternataans Uge Jabba, dat is 
Amboinfche Sajor. Bandaas Flecke Natoor. Portugees 
Bredo Tintele. Malabaars Cobe. 
Plaats. Het is bekend in Fava, Baley, Bima, en Ce- 
lebes, in Amboina eertyds ureemt, doch van elders inge- 
bragt , dierbalven niet eigentlyk in "t wild waffende, 
maar omtrent de woningen der menfchen , en by de bagen 
van de tuinen, en wegens zyn veele gebruik werd bet ook 
geplant, en op Parparren geleid, men moet bet van de 
vrucht-bomen afbouden , dewyl bet dezelve met zyn dier, 
en zwaar loof te zeer drukt, en in korten tyd zig verre 
pest bebbende im baaftig opfcbieten [chier zyns ge- 
yk niet. : 
Gebruik. De bladeren met de teere ranken geven een 
zoet moes , doch men moet bet Jlegts een reis of twee la» 
ten opwellen, anders werd bet wat fl erig. Insgelyks 
‘werden de rype vruchten alleen of met Somes vanTury ge- 
kookt, en gegeeten. Het werd niet alleen tot dien einde 
in de boven geplant, maar ook om dat bet goede nuttig- 
beden in de Medicynen beeft. In de zwarte Kinderpok- 
ken, Loete Loete itam genaamt, neemt men deze wortel, 
droogt, en brandze tot koolen , welkers poeders geeft den 
patient met water te drinken, zoo dryft bet de pokken 
uit, welkers inflaan anders doodelyk is. 
In alle andere Kinderpokken gebruikt men ook deze bla- 
deren, dezelve in water wryvende , doorgetleinft, en te 
drinken gegeeven. Want bet dryft de pokken zoetelyk uit 
in maniere als een Sarfa Parilla, 
In beete koortzen geeft men dit water ook te drinken, 
en [meert de gewreeven bladeren van buiten op, om den 
brand uit te trekken , doch bet is beter ingegeeven om den 
zelven uit te dryven. : 
De dikke ranken fnyd men in flukken , en droogt dezel- 
ven in den rook, zoo kan men ze lang bewaren. Dezel- 
ve met water geworeeven , een Weinig Acorus daar by 
gedaan, en ingenoomen , verdryven de duizelingen, in- 
zonderbeid in beete koortzen. De verfche wortel gewree- 
ven, en op de rugge gefmeert, verdryft. de pyn des rug- 
gen-graats in de koortzen. Dit gebeel gewas is niet on- 
aangenaam binnens lyfs te gebruiken, wegens zynen fmet- 
zen finaak, en zagte verkoelingen. Andere gebruiken e 
in de kinderpokken aldus : 
Neemt de bladeren van deze Vitis alba, van Halicaca- 
bus Indicus , in ’t Portugees'Bredo Patäfli genaamt , van 
Hortulana Malab. en Pancaga, ieder eeven veel, balf 
zoo veel Tulu[fi, of Bafilicumagrefte, een fcbilfertje van 
een gebraaden Ajuin, floot bet al te zamen in water, 
kleinft bet door , en geeft bet de Patient te drinken, van 
buiten moet men ook fmeeren Santan Calappa, of room 
van melk, in de eerfte vyf dagen om de pokken te doen 
rypen. De oogen moet men be/meeren met den zap van 
Daun Tawas, en de neusgaten met gebraaden Ajuin, 
op dat ze open blyven. 7 
` Als de pokjes opgebroken zyn , zoo fmeertze met den zap 
gemaakt van de bladeren van de Tamaryn-boom, Man- 
gium Cafeolare , en Lingoo-bladeren, 
Op Fava, en Bima draagt ’t vruchten, als boven 
ftaat, dewelke men, aan den ok ryp geworden zynde, 
raauw eeten kan. 
De Hondert fes en Sestighe Plaat 
Vertoont in de Eer/fe Figuur de witte Indifcbe Wyngaard , 
- welke een waare zoort van de Bryonia is. 
De Tweede Figuur wytt aan het blad van de brandende koorts, 
. zoo als het van Rumpbius genaamt,werd, met het vierbla- 
dige geopende bloempje a, en 5 het geen half ontloken is. 
Hier mede komt overeen de Kareta-Tsjori- Valli van de H. 
` Malab.part. 7. Tab. 45. het welk-in de aantekening Mala- 
baarfche dricbladige, besdragende Klimop genaamt werd, 
AANMERKING. 
De Indifche witte Wyngaard is dezelve, welke de Bryo- 
nia met rondachtige, hoekige bladeren, in de gedaante van 
de Momordica genaamt werd, in de Thef. Zeyl p. 49. enop, 
de 19. Plaat Fig. 2. uitgedrukt werd, als mede de gladde | 
Bryonia, met een roode, finalle, lankwerpige vrucht, van 
het Herbar. van Herman aldaar. 
Lil LXVI. 
\ 
