40 HERBARII AMBOINENSIS Liber IX. cap. LXVI. 
CAPUT SEXAGESIMUM 
SEXT UM. 
Folium Caufonis. 
Aun Capialon adfine effe videtur Viti nigre , di- 
D viditurque in albam, & rubram fpeciem. 
Primo alba infra prope radicem digitum cras- 
fa eft; corticem gerens rugofum, ac fiflum, ejus au- 
tem flagella longiffima funt, tenera, & flaccida, in 
una fpecie pallide virentia, in altera fufca, utraque 
autem ftriata funt. e . 
Folia folitaria locantur, fed ample diftant, firmis 
infidentia petiolis, ac ternata funt, feu quivis petio- 
lus tria fuftinet folia; quorum medium femper lon- 
gifimum eft, a binis ad tres pollices longa, fefqui 
Jata, inferius latifima, ad oras ample dentata, fed 
non profunde, paucis obliquis coftis pertexta, cras- 
fiufcula, glabra, & pinguia inftar illorum Portulacz, 
fed multo flaccidiora, faporis primo fatui, dein in o- 
* ye vellicantis, & pruritum excitantis. Cuivis petiolo 
folia gerenti longa obponitur clavicula, que ubique 
fefe circumvolvit, &figit, acfic flagella quafi fuftiner, 
Flores progetminant in parvis laxisque umbellis , 
funtque pufilli, & albentes flofculi, quos bacca in- 
fequuntur, magnitudine, & forma cum illis Vitis ni- 
gre convenientes, primo virides, dein nigrz, inter- 
ne caro locatur füccofa , Officula continens trigona, 
vel quadragona, füccusque manus inficit fordide pur- 
urco colore, faporis acris, & pruritum excitantis, 
Radix ejus longa eft, fub terra prorepens, raras e- 
mittens fibrillas. 
~ Secundo rubra fpecies raro invenitur, priori in oms 
nibus fimilis, excepto quod ejus folia fint paulo ma- 
jora, & craffiora. Cunéti ejus caules, ac foliorum 
vene fufcz funt, ceterum ejusdem faporis, &quali- 
tatis. 
Sunt & quzdam litorez fpecies, fed quas fub una 
comprehendemus. Funis eft craflitiem habens bras 
chii infantis, cortice obductus rugofifimo, & fiffo, 
interna ejus fubftantia fungofa eft, & plicis quafi com- 
plicata inftar Soelamu Taly, qui fefe dividit in multa 
tenuia, & lenta farmenta, que, fi flectantur, ftrepi- 
tum edunt. : 
~ Folia duplicem habent formam , fed meo judicio 
hon peculiarem conftituunt fpeciem; Quadam horum 
funt glabra, magna, ac ternata femper, ejusdemque 
cum prioribus forme, fed craffiora, majora, ac pin- 
guora, quzdam folitaria locantur in petiolis, quinque 
olliceslonga, palmam lata, crafla, &folidiora, fed 
ragilia, paucisque transverfalibus coftis donata , ad 
oras profunde dentata quinque fexve dentibus utrim- 
que. Quadam ternata fimul locantur uno in petiolo, 
fed inequalis magnitudinis, bina enim inferiora fem- 
per minora funt fuperiore , feu medio, eodemque mo- 
do dentata , in longum definentia apicem , faporis 
primo fatui, ac pm aciduli , dein parvum hzc exci- 
tant pruritum , fed nontantum quantum priora. Tene- 
ya farmenta funt rotunda , & viridia inftar Vitis palmitis, 
Fructus umbellis guoque infident, fed hz bacce 
multo majores funt, diu virentes, ac dure, tandeni 
nigrefcunt, interne vero viridesfunt, &officula, feu 
granula continent quatuor. 
Nomen Latine Folium Caufonis. Malaice Daun Ca. 
pe » Daun Lacum, & folummodo Lacong. Am- 
oinice Aylau Sala, h. e. herba pruritum excitans, 
nomen obtinuit a Cau/o, h. e. febri ardenti cum de- 
lirios quam Malaienfes Capialoe , & Capialun vocant. 
Locus. Planta eft indigena, in omnibus Amboinen- 
fibus, & Moluccis infalis nota, prima autem feu ter- 
reftris fpecies raro reperitur, ac potiffimum ad flumi- 
num ripas, & in vallibus ventofis, ubi folum eft fa- 
xofum. Rubra fpecies raro reperitur, tertia ubique 
crefcit in litoribus planis fub humilibus arboribus, 
Daun Capialon. 
Ufus. Apud Malaienfes, & Baleyenfes majori inu- 
fu eft, quam apud Amboinenfes, qui banc non ita 
norunt preparare herbam illis, cautelam enim in ufu 
quandam requirit , conftat autem ex partibus calidis, 
& humidis fibi mixtis. 
Te- 
LXVI HQ.OFDSTU'£& 
Het blad van de brandende Koorts, 
Aun Capialon wil uit de maag fchap van Vitis ni. 
D gra zyn, verdeelt in wit, en root. 
De eer fte of de witte zoorte, is beneden by de wor. 
tel een vinger dik , met een ruige geborflene fcbor(Je , 
maar de ranken zyn zeer lang, teers en flap, aan deee- 
ne zoorte licbt-groen , aan de andere bruins beide geftreept. 
De bladeren flaan enkeld, wat wyd van malkanderen, 
op fiyve [lelen , en zyn in drien verdeelt, of ieder fleel 
draagt drie bladeren, wynde bet voorfte altyd bet lang- 
Ste, van twee tot drie duimen lang , anderhalf breed, en 
achter bet breedfle , aan de kanten wyd getant , doch niet 
diep , met weinige fcbuinferibben , dikacbtig „glad , en vet, 
als Porcelyn, doch veel flapper, Van Jmaakeerft fmets, 
daar na in de mond vry gevoelig jeukende, - Tegens over 
ieder bladdragende flee] flaat een lank clausvtertje , "t 
welk zig over al om vaft begt, en zoo de ranken drogen- 
de houd, i 
Het bloeizel komt voort aan kleene ydele dolle, en wuil. 
witte bloempjes, bier op volgen de ronde befien , in grop- 
te, en gedaante, gelyk die van onze Vitis nigra, eerff 
groen, daar na zwart, binnen is een zappig vleefch, 
drie of wierboekige korrels , of fleentjes-werbergende, en 
bet zap verft de banden vuil-purper , mede fcherp , of jeur 
kende van fmaak. De wortel is lang, onder de aarde 
kruipende, en van weinig vafelingen. 
De tweede de roode zoorte werd zelden gevonden, 
de voorgaande in alles gelyk, bebalwen dat de bladeren 
awat grooter , en gelyviger zyn, Alle de fielen, en ade- 
ren der bladeren zyn bruin, anders van: dezelve fmaak, 
en eigenfcbap. * ni intl 
Dan zyn er nog eenige flrand zoorten , doch die wy 
onder eene zullen begrypen, Het werd een touw zoo dik, 
als eén kinds arm, met een zeer ruigen, em gebor[lene 
JchorfJe, binnen van fubftantie voos, So als met vouwen 
Ze zamen gezel, gan/cb als Soelamu Taly, bet welke 
zig in veele dunne, en taaje gerten verdeelt, im * buie 
gen krakende. 
De bladeren zyn van tweederlei gedaante, doch myns 
oordelens geen -byzondere zoorte ‚uitmakende ; Zommige 
ayn even, groot, altyd drie by malkanderen , van dezele 
ve gedaante als de woorige, doch dikker, grooter, en ger 
lyviger, zommige ftaan enkeld op bare fielen, vyf dui» 
men lang, een band breed, dik, en gelyviger, en bros, 
met weinige dwersribben , aan de kanten grof getant, 
met vyf of zes tanden aan weerzyden. Zommige ftaan 
wel drie by malkander op eenen feel , doch van-ongelyke 
rootte, want de twee achterfte zyn altyd kleinder , alt 
et woorfte of bet middelfle, ook zoo getant , met een 
lange /pitze, van finaak eerft fmets , en wat filtig , daar 
na een weinig jeukende, maar zoo veel niet als de voori- 
ge. De jonge gerten zyn rond, en groen, gelyk een 
Wyngaard ranke, 
De vruchten fiaan mede in dollen , maar de befienzyn 
veel grooter , langen tyd groen, en bard, eindelijk mede 
zwart, van binnen ook beel groen , en daar in vier kor- + 
rels. i 
Naam. In ’t Latyn Folium Caufonis. _ In't Maleyts 
Daun Capialun, Daun Lacum, en/flegts Lacong. In't 
Amboins Aylau Sala, dat is jeukend kruid , bet beeft zjn 
naam van Cauffon, dat is brandende, en dolle koort/e , 
dewelke de Maleyers Capialoe; en Capialan zoemen. 
Plaats. Het is een Inlandis gewas , door alle Amboin- 
Che, en Moluxe Eilanden bekend, doch de eerfte of lan- 
delyke zoorte vindt men weinig , en meeft langs de kan- 
ten van de Rivieren, en in lugtige valleyen, daar bet 
wat fleenachtig is. De roode zoorte , die is zelden te vine 
den , de derde waft over al op vlakke firanden, onder t 
lage geboomte. 
Gebruik. By de Maleyers, en Baleyers beeft bet een 
grooter gebruik, dan by de Amboineezen, die zoo wel 
mede niet weeten om te gaan, als geene, want bet ver- 
eifcht eenige omzigtigbeid in *t gebruiken , zynde gemaakt 
van beete, envogtige deelen onder malkanderen. e 
