IX Boek. LXIX Hooftft. 
CAPUT SEXAGESIMUM 
NONUM. 
Pes Equinus. Pancaga. 
Æc humilis plantula eft, more Chameciffi fupra 
H terram prorepens , nil adtollens nifi petiolo , qui- 
bus folia infident, ex radice enim primo multi 
propullulant caules , terre incumbentes, plani, quiin 
quibusdam locis, radices iterum emittunt , aliosque 
adtollunt caules, potiffimum fimplices , aliquando 
autem plures fimul excrefcunt; Ereéti hi caules dimi- 
dii circiter pedis altitudinem habent, acquivisin ver- 
tice fimplex fuftinet folium, in orbem difperfum. 
Folium cum illo Chamzciffi convenit, vel propius 
ad illud Afari adcedit, eft enim rotundum, feu pau- 
lo latius quam longum , fi non ad unam partem 
fulcatum effet, ubi petiolus inmittitur , atque hinc 
equi pedem refert, magnitudine denarii, inque locis 
umbrofis inperialis magnitudinem obtinet, ad oras ro- 
tundis dentibus dentatum , in quibus etiam breves 
confpiciuntur apices, funtque porro tenuia, glabra, 
ac parum finuofa ob teneritudinem , fubtus intricatis, 
& protuberantibus nervis diftinéta , late virentia, fa- 
poris herbacei cum fubtili amaritie, ad illa Nafturtii 
aquatici adcedentis. ag 
Flofculi progerminant brevibus in petiolis ; prope 
radicem propullulantes, funtque violacea, feu fulca 
capitula, flofculosreferentia , nullique hos infequun- 
tur fru&us. Undique e radice furculos emittit albos, 
tenues referentes lumbricos , amplumque obcupat lo. 
cum. Radix alba eft, vilis, & fibrofa, 
Nomen. Latine Pes equinus. Malaice Pancaga. Bel- ` 
gice Paarde voetjes. Quidam hanc quoque Malaice 
vocant plantam Daun Cucurang , aferratis foliis, quod 
nomen etiam gerit Serratula Amara, qua hujus filve- 
ftris habetur fpecies, licet. herba fint quam maxime 
inter fefe diver(e. Portugalli Batavia hanc vocant Fol- 
bo Rabaffo, qua proprie in Hifpania Nafturtium aquatie 
cum elt, Ternatice Coloditi manoora , h. e. lumbrici pul- 
vinar. Ceterum Coloditi mafou, h. e. Oebat contra 
vermes, Amboinice AfJotelina laun, h. e. folium ca- 
nis aures referens, item Alaun Ribute, h. e.infundi- 
buli folium , in Loehoea Aylaun Capepuli. Bandice 
Biffi mattan. Baleyice Paydob. | 
Locus, Ubique in hortis crefcit juxta fepes, ut & 
fponte, ob ejus vero ufum de induttria colitur in folo 
argillofo parumque humido , ubi folia gericampla , & 
obfcure virentia, que vero Soli exponitur, melius 
cruda edi poteft, eftque porro-nota per totam Indiam 
Orientalem. 
Ufus. Potifimum in ufu eft apud milites noftros, 
quem abincolisaddidicerunt, ad quevis foramina, & 
vulnera accidentalia pedum curanda, quum enim in 
hifce calidis regionibus nudis incedant plerumque pe- 
dibus, hinc hifce quam maxime obnoxii funt , ac 
facillime per contufiones vulnera adquirunt, quum- 
que nulla alia ad manus fint emplaftra , hzc inpo- 
nunt ipfis folia manibus, vel fupra ignem parum ca- 
lefa&a, Cicatricantem , & confolidantem habent vir- 
tutem, atque jure inter vulnerariacenfentur, curatio, 
autem per.fola hzc folia tarde procedit, ac tantum- 
modo in levibus, & recentibus vulnufculis. 
Pes quoque iftotemporeficcus, & tectus fit, & ab- 
ftineant.a nimio potu, alioquin enim hzc folia humo- 
res nimis adtrahunt, ac pus generant, quum vero 
hoc extraxerint, Cicatricem melius promovent. 
Cruda quoque edi poffunt cum Bocaffan , & Oelang 
Oelang , fantque falutatia ftomacho. Ac prefertim ad- 
hibentur ad mirum Moretum malaicum, quod compo- 
nitur ex decem, velduodecim diverfis recentibus her- 
bis, in quo acrimonia, aciditas, & levis obfervatur 
amarities, quz omnes fimul. minutim confcinduntur, 
& cum coéta mifcentur Oryza, quz ad quosvis edi-. 
tur cibos, ut adpetitus excitetur, 
Exem- 
. een paarden boef verbeeld, 
. alleenlyk by kleene , en werfche zeerig 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 455 
LXIX. HOOFDSTUK. 
De Paarde - vost. 
lt is een laag kruidje, op de manier van Cbamacis- 
Jus, of Aardveil, op de aarde kruipende , en niets 
verbeffende dan de fielen, daar de bladeren opftaan, 
want uit de wortel komen voor eerft veele Delen voort a 
plat op de aarde leggende, bier en daar weder inworte- 
lende, en andere flelen opregtende , die meeft enkeld s 20M- 
tyds meer by malkanderen ftaan; Deze opgeregte ftelen 
zyn omtrent een balve voet boog, en ieder draagt op zyn 
top een enkeld blad, in de rondte uitgebreid, 
Het blad gelykt na de Cbamaciffuz , of Aardveil, of 
nader na "t Afarum, te weten meeft regt rond, of wat 
breeder dan lank zoo bet niet aan dé eene zyde eene kloo- 
ve badde, daar den fteel ingelaten werd, en daar door 
A in de groote wan een {ebelling, 
aan JSchaduwmagtige Plaatzen ook van een reaal , aan de 
kanten met ronde tanden gezaagt , daar aan men ook kor- 
te [pitsjes ziet, dun, glad, doch wat gefronft, wegens 
zyn teerbeid , van onderen met uitfekende , verwerde Zee 
nuwe, blyde-groen, van fmaak kruidachtig, met een fube 
tiele bitterbeid , na de water-Eppe trekkende, ; 
De ée oc komen voort op zeer korte fleeltjes, digt 
by de wortel, zynde licht-violette , of bruinachtige kno- 
pen, die zoo wat na bloempjes gelyken, en daar volgen 
geen vruchten op. Het zend zyne witte [cbeutjes als dun- 
ne wormen rondom uit de wortel , en beflaat een breede 
Plaats. De wortel is wit, gering, en vafelachtig, ` 
Naam. In ’t Latyn Pes equinus. In’t Maleyts Pan. 
caga. In’t Duits Paarde-voetjes, zommige noemen "t 
ook in't Maleyts Daun Cucurang , van zyne gezaagde 
blaadjes, welke naam ook draagt de Serratula Amaras 
die men voor ’t wilde houd, boewel "t zeer werfchillende 
kruiden zyn. In’t Portugees op Batavia noemen ze bet Fol. 
ho Raballo , ’t welk eigentlyk in Spanje de water- Eppe 
is. In ’t Ternataans Coloditi manoora, dat is worm- 
kuffen, anders Coloditi mafou, dat is Oebat tegens de 
wormen. In 't Amboins Affotelina Laun, dat is blad, 
dat na bonds-ooren gelykt, als mede Alaun Rihute, dat 
is tregters blad, op Loeboe Aylaun Capepuli, Bandaas 
Biffi mattan. Baleys Paydoh. 
Plaats. Het waft over al in de tuinen langs de bagen; 
en ook in "t wild, doch wegens zyn gebruik werd bet met 
opzet onderbouden, en aangequeekt op een klei grond , die 
wat vogtig is, daar bet dan groote, en donker-groene 
bladeren gewind, doch bet gêene ter Zonne flaat, is be- 
quamer om raauw te eeten, voorts is bet bekend febier 
door geheel Ooft- Indien. 
Gebruik. Het is meeft in gebruik by onze Soldaten ge- 
komen, die bet echter van de Inlanders geleerd bebben, 
om alderhande kleene gaatjes, en toevallende bezeeringe , 
die ze in de voeten krygen te geneezen, want dewyl ze 
in deze warme landen meeft bloots voets lopen, zoozyn ze 
dat ligt onderworpen, dat ze bier of daar floten , of ga- 
ten krygen , als dan met geen pleifters verfienzynde, leg- 
gen ze deze blaadjes daar op eerft in de banden, of over 
^t vuur wat warm gemaakt zynde; Zy hebben wel ten 
Cicatrifeerende , en beylzame kracht, en werden met re- 
den onder de wond-kruiden gereekend , echter de cuure 
met deze bladeren alleen gaat zeer sc arp toe, en fcbier 
en. 
Zoo moet men ook de voet voor die tyd droog, en ge- 
kleed bouden, en. van. veel drinken zig fpeenen, anders 
trekken deze blaadjes de vogtigheid meer na zig, en gene- 
reeren etter, doch als ze die nu uitgetrokken bebben , zoo 
Cicatrifeerenfe te beter. 
Men kan ze ook raauw eeten met Boca[Jan , en ander 
Oelang Oelang , werdende voor de mpage gezond bevon- 
den. Inzonderbeid werdenze genomen tot bet wonderlyk 
Moretum malaicum , "7 welk gemaakt werd van wel tien, 
of -twaalfderlei groene kruiden , daar cen feberpigbeid, 
en kleene bitterheid in is, alle door malkanderen kleen ge- 
fneeden, en met gekookte Ryfl gemengt, welke men tot 
alderbande fpyze eet , om een graage maag te maken. 
^ By 
