45 HERBARII AMBOINENSIS Le Io LXIX, 
Exempli gratia recipe foliorum Pancage manipulum, 
virides Cepas, foliorum Sinapi, Laganfe , ac quo- 
rumvis acidorum foliorum Sonbong, Daun Boaya, 
Pharmacum litoreum ana manipulum femis ; tria qua- 
tuorve tenera Limonum folia, Petrofelini, Portula- 
ce, & Lampoejang, & Lancquas, Palmytam , feu 
cor caulium Syree,.Sulaffy , Micka Micka &c. quan- 
tum vis, hzcque omnia minutim confcinde, & mifce 
cum cocta Oryza, que ex manu loco panis editur. 
In ulceribus, ac vulneribus depurandis, & e quibus 
pus extrahere volumus, infunde fuccum calefactum 
ex radicibus expreflum, ipfisque folia inpone, hoc 
autem femel bisve tantum inftituendum eft, ac por- 
ro folia folummodo inponuntur. Pueris quoque pro- 
pinatür tam fuccus ex tota hac herba, quatn aliis ad- 
coêta herbis contra vermes, & abdominis tormina. 
Pancaga cum Sitio répente, & Pinanga alba mattis 
cata, fuccusque horum deglutitus antidotum eft con- 
tra noxium cibum, qui adfumptis eft. Foliorum fuc- 
cus cum Calappi oleo mixtus, calefaétus, & auribus 
inftillatus ipfarum tinnitum , & fufurrum curat. To- 
ta hzc herba Ságuero incoéta falutarem prebet po- 
tum Nephriticis, hic autem propinandus efb per tot 
menfes, quot annis «ger hoc laboravit malo. Alii 
totam hanc fumunt herbam cum dimidia parte bul- 
bulorum Cypri fotundi , & acutis apicibus Caricis 
Lalan didi, que fimul coquunt in'dulciSaguero, vel 
aqua, quam aliquamdiu propinant. "Hoc vehemen- 
ter urinam expellit, ac falutare eft remedium Hydro- 
picis; Nephriticis, & Ifchuria laborantibus. Contra 
Afthma, & tuffim convulfivam manipulum Pancage 
cum radicibus ejus fumitar, ac bini ramuli veri Cu- 
curang , que fimul aque incoquuntur, & propinan- 
tur. GC hzc folia cum illis Dutrz contrita, & 
calida dorfo inlinita', ipfique tota inpofita folia dolo- 
res, ac lancinationes fpine dorfi curant... Foliorum 
fuccus calide auribus illatas, que purulentz funt, 
ac pus effundunt, has curat, unde apud Lochoenen- 
fes fuum obtinuit gomen. - 
Pancaga quoque coquitur cum Gratiofa in Banda 
Daun Kitsjil dicta, horumque decoctum propinatur 
contra Nephritidem, & Colicam. 
NB. Pes equinus in Frifia vocatur Alchimilla , cum 
qua multi hic hanc comparant herbam , hocque ipfi in- 
ponunt nomen, ob confolidantem ejus naturam, uti 
Alchimilla quoque herba vulneraria eft. ` 
Alii hanc comparant cum Chameciffo, Sanicula, 
Sione, & Nafturtio aquatico, cur autem Portugallis 
Rabaco, h. e. Nafturtium aquaticum, vel Sion voce- 
tur, comprehendere nequeo , quum Rabaco vidi cre- 
fcentem lónge alia forma in Portugallia circa urbem 
Valentiam in locis paludofis. 
Codagen. Hort. Malab. part. 10, Fig. 46. defcriptum 
convenit cum hoc pede equino, excepto quod Mala. 
baricum dicatur effe pilofum ad caules , totaque plan- 
ta non amarum, fed falfum, acrem , & mordentem 
Pabet. faporem. Virtutes ejus medicinales hic ignotz 
ibi memorantur. Adnotator ibi pro una eademque ha- 
bet planta cum Brafilienfium Acaricoba a D. Guilbel- 
mo Pifone libr. 4. cap. 66. Hiftor. nat. Braf. defcripta. 
"Tabula Centefima Sexagefima Nona | 
Ad Figuram Primam plantamexhibet, que Pes equinus Rum- 
pbio dicitur. be ae 
Figura Secunda Empetrum exhibet acetofum. 
—OBSERVATIO. 
Pes equinus Rumpbii vocatur Hydrocotyle Zeylanica, A- 
fari folio a. Tournef.. inflit: p. 328. & Thef. Zeyl. p. 122. & 
Valerianella Zeylanien, paluftris, repens, Hedere terreftris 
folio, ad radicem florida, Herm. Par. Bat.p.238. ubi icon 
& defcriptio, & Afarina Zeylon. minor. Par. Bat. Pr. p. 
315. & Hydrocotyle foliis reniformibus crenatis, H. Clif. 
?. 89. ubi vide reliqua. i 
CAPUT 
By exempel neemt van de bladeren Pancaga e 
vol, groene Ajuinen, Moftaart bladeren, GE it 
derbande zuure bladeren, Sonbong , Daun boaya , Phat- 
macum litoreum van ieder. een balve handvol, drie of 
vier jonge Lemoen bladeren, Petercely, Porcelein ke 
ge bladeren van Lampojang , en Lancquas , bet Pal t 
of bert van Syree-fielen, Sulaffy , Micka Micka ES 
zoo veel gy wild, en fnyd dit alle kleen door malkande- 
ren, mengt bet met gekookte Ryft, die men dan zoo uit 
de band eet. In ulceratien, en wonden, diete zuiveren 
zyn, en daar men etter wil uittrekken, giet bet warm 
gemaakte zap, uit de wortelen geperft, en legt dan de 
bladeren daar op , doch dit beboeft men niet meer dan eon 
of tweemaal te doen, en voorts de bladeren alleen opleg- 
gen. Men geeft bet de kinderen ook in, zoo bet zap > 
bet geheele kruid; als onder moeskruiden gekookt , tegens 
wormen, en buikpyn. 
Pancaga met Sirtum repens, en witte Pinang geknouwt 
en den zap ingezwolgen , is een tegenbaat tegens febade- 
lyke koft, die vergevenis. De bladeren met Calappus- 
Oly Gemengt, warm gemaakt, en in de ooren gedruipt 
geneezen bet moejelyk fuizen der zelven. Het gebeele kruid 
in Sagueer gekookt, is een gezonden drank voor graveli- 
ge perzonen , maar men moet zoo veel maanden daar van 
drinken, als men jaren aan dat euvel gegaan beeft. An- 
dere nemen dit gebeele kruid met balf zoo veel holletjes 
of worteltjes van Cyprus rotundus , en de fcherpe fitze 
van Snygras Lalan, koken dezelve in zoete Sagueer, of 
water , en drinken een tyd lang daar van. Dit zet ge. 
weldig bet water af, en is gezond voor Waterzugtige 
Graveelige, en die een ver[lopping van bün water beb. 
ben. Tegens den Kinkboeft , en benauwde borft, neemt 
een handvol Pancaga met wortel en al, en een paar taks 
jes van de regte Cucurang , kookt bet in water, endrinkt 
bet. Dezelve bladeren met de bladeren van Dutra ge- 
wreeven, en Warm op de rugge gefmeerd, en daar. dan 
de gebeele bladeren over gebonden, geneezen de [leekte , 
en weedommen des ruggengraats, Het zap van de blade- 
ren warm in de ooren gegooten, die etterigzyn, en vloe- 
jen, geneeft dezelve , waar van bet by de Loeboeneezen 
zynen naam beeft, 
De Pancaga werd ook gekookt met de Gratiofa in Ban- 
da, Daun Kitsjil genaamt , en bet afziedzel gedronken, 
tegens bet Graveel , en Colyk. 
NB. Paarde-voetjes noemen ze in Vriesland de Alcbi- 
milla , waar mede veel bier te lande dit kruid vergelyken, 
bewogen door zyn beelende kracht, gelyk Alchimilla mes 
de een wondkruid is. NAT 
- Andere met Cbamecilfus , Sanicula, Sion , en Nafturs 
tium aquaticum, waarom bet de Portugees Rabaco , ‘dat 
is water - Eppe, of Syon noemt, kan ik niet bedenken, 
dewyl ik de Rabaco met een andere gedaante in Portus 
gaal , omtrent de ftad Valentia, op waterachtige plaat- 
zen bebbe zien groejen. 
-~ Codagen in Hort. Malab. part. 1o Fig. 46. befcbree- 
ven, komt met onze Pes equinus overeen , bebalven dat 
bet Malabaarfche befchreeven werd baairig van fteel, en 
de gebeele plante geen bitteren, maar een filtigen , feber- 
pen, en bytenden /maak toegefchreeven werd. De medi- 
cynale krachten, die bier onbekend zyn , ziet aldaar. Den 
Annotator boud het voor een en bet zelfde met bet Bra- 
Rliffe Acaricoba van D. Guilhelmus Pifó lib. 4. Cap. 
66. Hiftor. nat. Braf. befchreeven. 
De Hondert negen en festigffe Plaat 
Vertoont in de Eerfte Figuur een plant, welke de Paarde- 
voet van Rumpbius genaamt werd. -> 
De Tweede Figuur wytt aan de Suure Empetrum. 
AANMERKING. 
De Paarde-voet van Rumphius werd genaamt Zeylonfe 
Hydrocotyle, met het blad van de Afarum van Tournef. infit. 
p. 328. en de Thef. Zeyl. p. 122. en Zeylonfe, moeraflige, 
kruipende Valerianella , met het blad van de Hondsdraf, 
by de wortel bloejende van Herm. Par. Bat. p. 238. alwaar 
de figuur, en befchryving; en Zeylonfe keinder Afarina van 
de Par. Bat. Pr. p. 315. en Hydrocotyle met niervormige 
getande bladeren, van de H. Clif, p. 88. alwaar het overige 
ziet. 
LXX. 
