IX Boek. LXX Hoofifi. 
CAPUT SEPTUAGESIMUM. 
Empetrum Acetofum. Dun Aflam. 
Aun Affam videtur fpecies effe Cotyledonis , feu 
Umbilici Veneris, cujus fpecies quasdam Clufius 
quoque obfervavit. Rotundisfuis, ac pinguibus 
flagellis, haud longis, fupra rupes, vel juxta folum 
prorepit. Hi repentes caules alios proferunt erectos, 
rotundos, pingues, rubentes, & femi pellucidoscau- 
liculos, feu petiolos, quorum quivis fingulare fuftinet 
folium more Chamecifli, vel precedentis Pancage. 
Repentia vero farmenta prope articulos radiculas 
figunt in rupes, aliaque emittunt lateralia etiam ru- 
bentia. Folium magnitudinem obtinet inperialis, a- 
liquando palmz , immo etiam majus eft, rotundulum, 
feu obliquum, ac cordatum, prope petiolum fulca- 
tum, ubi & rotundz auricula fibi invicem parum in- 
ponuntur. P6 uid AUR 
Folium hoc fuperius binos tresve gerit apices , quo- 
rum longiflimus , feu primarius non directe in medio 
locatur, fed femper ad unam inclinat partem, ad o- 
ras dentatum , feu in plures minores apices diftinétum, 
atque ad binos primarios apices majores excurrunt 
nervi, cum aliis minoribus lateralibus, ejusdem cum 
caulibus coloris, quidam enim, uti dictum fuit, pal- 
lide rubent , alii albi, feu pallide virentes. Folia 
porre fuccofa admodum funt, fragilia, glabra, acfe- 
re fplendentia, ac facile flaccefcentia, licet in plan- 
ta firmiter extenfa fint, faporis grate aciduli, cum 
quadam tamen filveftri fapore, qui ex terra adtrahi- 
tur. ` 
Flores peculiari infident pedunculo, qui tenuior, ; 
& longior eft illo, qui folia fuftinet, binos tresve 
fimul exhibet flofculos, qui in hac planta duplicem 
obtinet formam , primus flofculus rotundam refert, 
ac cordiformem burfam, inftar fquamz pifcis , qui 
in bina dehifcit petala, externe rúbentia, interne al- 
ba, inque medio flavus erigitur collis exbr*vibusfta- 
minulis formatus , uti in floribus Pomi. ; 
Poft hune ejus loco excrefcit e et & pallide 
virens cellüla, ex tribus alis compofita, inftar cellu- 
le feminalis Lapathi, vel Acetofe Hifpanicz , fupra 
hanc alius excrefcit flos, ex quatuor albis conftans 
petalis, quorum bina exteriora magis albent binis in- 
terioribus, fine flavo ifto colle intermedio, fed ejus 
loco viride erigitur pittillum, feu ftilus fupra trifidus, 
qualis confpicitur in inmaturis Ricini fructibus, trigo- 
na cellula feminalis matura in tribus cellulis ruffum 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
en balf doorfchynende flelen, 
457 
LXX. HOOFDSTUK. 
De Suure Empetrum. 
¡Aun Affam wil een zoorte zyn van Cotyledon, o 
D Umbilicus Veneris, CA Clufius ook Lë 
fuure zoorten gevonden beeft. ` Het kruipt met zyn 
ronde, en vette fielen, die doch niet lang zyn, over de 
klippen, of langs de grond. Deze kruipende elen dra. 
gen andere overeind ftaande, ronde, vette, roodachtige, 
waar van ieder een byzon- 
der blad draagt, op de maniere als de Chamaciffus , of 
voorgaande Pancaga. 
De kruipende fielen verwortelen bier en daar by bare 
leden in de klippen, en zenden anderen ter zyden uit, 
die ook roodachtig zyn. Het blad is in de grootte van 
een palm, zomtyds ook van een band, of meer, rondache 
tig, of als een fcheef bert, achter by den fteel met een 
kloove , daar de ronde billen wat over malkander ftaan. 
Vooren beeft bet twee a drie fpitzen, waar van de lang- 
fte, of principaalfte niet regt in de midden ftaat , maar 
altyd naar eene zyde , aan de kanten getant., of in veele 
kleene [pitzen verdeelt , en na de twee voornoemde booft- 
Jpitzen lopen de principaalfte zenuwen, met nog andere 
mindere ter zyden, van dezelve coleur als de ftelen, 
wänt zommige , als gezegt, zyn lichtrood , zommige 
wit, of bleek-groen. Poorts zyn de bladeren zeer zap- 
pig, bros, glad, en fcbier glimmend, flap, en ligt flen- 
Jende, boewel ze aan baren ftok ftyf uitgebreid ftaan, ` 
van fmaak aangenaam futur, doch met eenige wildigbeid 
na de grond riekende, 
Het bloeizel komt woort op een byzonderen fleel , die dun= 
der, en langer is dan de bladdragende , twee adrie bloemp- 
jes teffens vertoonende , die men aan dit gewas dubbelt, 
of van t«veederlei fatzoen ziet, bet eerfte bloempje is een 
ronde, bertformige beurfe , als eenvi/cb:fcbubbe , diezig 
in twee blaadjes opend , buiten roodachtig , en binnen wit, 
en in de midden een geel beuvelken, van korte draadjes s 
gelyk in °t Appel-bloeizel, 
Na dezen groeid in baar plaats een driekantig , en licht- 
groen buisken , van drie vlerken gemaakt , gelyk de zaad- 
buiskens van Lapatbum, of Spaanfche Suuring , boven 
op "t zelve komt een andere bloeme voort, van vier witte 
blaadjes gemaakt , waar van de twee buitenfle wat wit- 
ter zyn, dan de twee binnenfte, zonder bet geele beu- 
veltje in de midden, maar in deszelfs plaats een groen 
pylaartje, boven in drie fpitzen zi verdeelende, gelyk 
i 
men op de onrype vruchten van de Ricinus ziet , bet drie- 
continet femen, inftar arenz pufillum, undique gg ryp geworden xynde, begrypt in drie 
ca axim pendens. E 
Radix pufilla eft, alba, vilis, & fragilis , fed pri- 
maria radix firmior eft, &transverfalis, rupibus laxe 
inherens, unde & t...a planta facile evelli poteft. 
Prater albam rubra quoque obcurrit age for- 
ma, & modo crefcendi priori fimilis, fed ejus folia 
majora funt , & craffiora , plerumque palmam lata , fub- 
tus fufca, fuperius obfcure virentia, feu viridia, cum 
fufco mixta, vene, & caules eleganter rubent , &- 
femi pellucidi, ejusdem acidi faporis, flores, & fe- 
mina funt, uti in priore. : 
He autem bine herbe l 
fimili herba, quz fimilibus fere foliis fupra rupes pro- 
repit, folia autem ejus funt cordiformia, apicesque 
gerunt in medio vulgariin loco, ad oras quoque den- 
tata, fed rugofa, & ad tactum pilofa  flavefcentia , 
non acidi, fed filveftris penitus faporis. 
n. Latine Empetrum acetofum. Malaice Daun 
P Belgice Since blaadjes. ‘Ternatice Tsjotsjo. 
Baleyice Batsjam Batsjam. Amboinice Hatu Hanal, 
& Hatu Hanar , i.e. Cingulum Petre, item Hatu Ebu, 
i. e. germen Petre, item Hatu Callan. In Hitoea Ut- 
ta batu, i. e. Sayor faxofum, in Loehoea Minibatu 
minor, ad diftinétionem Minibatu majoris, que eft 
Baleyenfium Lompa. Maccaflarice Katsji. 
Tom. Y, Locus, 
diftinguende funt ab aliad 
` celletjes een ros zaat, zoo fyn als zand, rondom een mid- 
* del-pylaartje bangende. 
De wortel is kleen, wit, gering, en bros, maar de 
booft-wortel is wat fiyver, en leid dwers, die loffelyk 
aan de klippen bangen , wesbalven de gebeele plante ligt 
af te trekken is... 
Bebalven de witte beeft men nog een roode zoorte , in 
gedaante, en wasdom de witte gelyk, doch deze bladeren 
~ zyn grooter , en dikker , in't gemeen een band breed , van 
onderen bruinachtig, van boven donker-groen, of groen 
‚met. bruin gemengt, de aderen, en Stelen zyn fcboon-rood, 
en balf-doorfchynende, van dezelve fuure fmaak , bloe- 
‘men, eti züden zyn als aan ’t voorige. 
Zoo moet men deze twee kruiden nog onderfcheiden van 
een ander diergelyken kruid, "t welk fcbier met dierge- 
lyke bladeren over de klippen kruipt, maar de bladeren 
zyn regt. bertformig , en bebben bare fpitzen in de midden 
op de gewoonlyke plaats, aan de kanten mede getant, 
maar ruig , en baairig in °t aantaften, geel-groen, van 
geen fuure , maar gan[cb wilde fmaak. 
Naam. Jn’t Latyn Empetrum acetofum. In ’t Ma- 
leyts Daun Affam. In "t Duits Sineefe blaadjes, In 
"t Ternataans Tsjotsjo. In't Baleys Batsjam Batsjam. 
In *t Amboins Hatu Hanal, en hatu hanar, datis Cine 
gulum Petra, als mede Hatu Ehu, dat is germen Pe- 
tre, als ook Hatu Callan. Op Hitoe Utta bam, dat 
is fteen Sajor , op Loeboe Minibatu bet kleine, tot onder- 
febeid van Minibatu bet groote , "t welk is der Baleyers 
Lompa. Maccaffaars Katsji. 
Mmm Plaats, 
