458 
Locus. Nullibi crefcit nifi in locis faxofis, in mon- 
tibus filveftribus, & in vallibus, ubi rupes funt præ- 
ruptz , prefertim autem luxuriofe progerminat in a- 
cutis fcopulis tam erectis quam planis, quales aci- 
niformes vocantur, quique plerumque tam periculo- 
fi funt, ut adceffum prohibeant, qui tamen hifce fo- 
liis penitus obteéti funt , in foveolis enim horum acu- 
torum fcopulorum femper quzdam reperitur terra, ın 
ua h&c planta fibrillas fuas figere poteft. Rubra 
LC non tam frequens eft, collesque requirit fri- 
idiores , ubi ingentes lapides , & terra fibi mixte 
unt, quales prz aliis funt colles circa a rA Ema 
in Leytimora. In cunétis Amboinz , Molucce 
infulis nota eft hzc planta, uti & in Celebe, non au- 
tem ita in Occidentalibus infulis. " 
Ufus. Multum adhibetur ad Laétucam, tam abii- 
colis , quam Europzis, & Sinenfibus, incole vero 
hanc potiffimum pifcibus adcoquunt , ad acidum con- 
dimentum. Omnibus denique rebus hifce in terris 
infervit, quibus Acetofa, ac forte easdem habet vis 
res ad fitim fedandam in calidis morbis. 
Aptiorem cenfeo herbam ad calidum hepar tempe- 
randum, quam ad biliofos ftomachi humores tollen- 
dos, quod per acida inftitui non oportet. Baleyen- 
fes, & Javani horum foliorum fuccum adhibent ad 
tin&uram Caffombz, quum ipfis deficiat Limonum 
fuccus. Sic quoque quodvis ferri genus, quam erugino- 
fum etiam fit, hoc fücco non tantum depurari, fed 
etiam caruleurn reddi poteft, licet ipfi non admifcea- 
tur Mercurius fublimatus. 
Ternatenfes hunc mifcent fuccum cum acido Li- 
monum fucco, fi coeruleum tingere velint colorem, 
ac ficcum oblinire ferrum quodam oleo. - Ferrum 
zrugine infectum per noctem in hoc deponunt fuc- 
co, qui zruginem omnem tollit; ac ferrum purum 
reddit. 
Idem hit fuccus cum dimidia Sacchari patte coctus 
grate acidum pr&bet Syrupum, ad Mangam condi- 
tam , & Ribefios adcedentem, qui in calidis morbis 
ad fitim fedandam adhibere poteft. 
Agrefta Hittonica fequenti preparatur modo: Hanc 
herbam coque cum caulibus, in aqua marina, ac cir- 
cumage cum bacello, donec cuntte partes fint mi- 
ute, tranfcola dein per linteum , & in ollis ferva us 
ti: Hoc agteftam praebet gratam cunttis frixis ci- 
bis conduceñtem , falfedo enim aque marine, & aci- 
ditas foliorum ita temperatur, ut gratum prebeat fa- 
porem, 
CAPUT 
HERBARII AMBOINENSIS 
Jmeerenfe 
Liber 1X. cap. LXX. 
Plaats. Het waft nieuwers dan op [teenie 
in wilde gebergten , en in SE a pt 
zyn, inzonderbeid ziet men ze weelderig op de Jcberpe 
klippen, zoo flaande als vlakke, diergelyke men Jpelde- 
werk noemt, zynde meeft zoo akelig , dat men qualy& 
daar over gaan kan; en echter met deze blaadjes SE 
bedekt, want in de kuiltjes van die Jcberpe rotzen altyd 
wat aarde zit, daar in dit gewas zyne Worteltjes be Gs 
kan. De roode zoorte vindt men zoo veel niet en Im 
eifcht koudere valeyen, daar groote Jleenen , en aarde On- 
der malkanderen lopen , gelyk onder anderen zyn de val- 
leyen omtrent de Negory Ema op Leytimor. In alle de 
Amboinfthe , en Moluxe Eilanden is bet bekend, als mee 
de op Celebes, in de Weftelyker Eilanden zoo veel niet. ` 
Gebruik. °t Werd veel gebruikt om Salade daar van 
te maken, zoo wel by de Inlanders , als Europiaanen 
en Sineezen, doch de Inlanders koken ’t meeft by viffen, 
om een fuure foufe te bebben. In fomma het dient ons 
hier te lande in alles, waar toe de Zuuring dient, en 
beeft miffchien des zelfs krachten in "t verflaan van den 
dorft , by beete ziekten. — 
Lk boude bet voor beguamer om een verbitte lever te tem- 
Peren, dan om galachtigbeid in de mage te verdryven, ’t 
welk met Juure dingen niet gefcbiedem moet. "De Ba. 
leyers, en Favaanen nemen den zap van deze bladeren 
tot bet verwen van Caffomba , als zy geen zap van Le- 
moenen konnen bebben. Zoo kan men ook alderbande y- 
zer geweer, boe verroeft bet ook zy , met dezen zap niet 
alleen fchoon maken, maar ook blaauwen, al en komt *er 
geen fublimaat toe” s 
De Ternataanen vermengen deze zap met ‚Juure Lemoen- 
zap, als zy blaauwen willen, en bet gedroogde wapen 
| don met eenige Oly aan. Een yzer, dat zeer 
verroe[t is, leggenze een nagt in deze zap, die den roeft 
tot de grond toe uitbyt, ent wapen zuiver maakt. 
Dezelffle zap met balf zóo veel. Syroop van Suiker op- 
gekookt , geeft een SR rinfcben Syroop , na ’t ge. 
confyte Mangas , of Aalbefien fmakende , die men in bee- 
te ziekten om de dorft te verflaan gebruiken kan. 
Agrefta Hittonica, of Hitoeëeze verfuis, werd aldus 
gemaakt : Kookt dit gewas met fielen en al in Zeewater, 
en roerd bet met een flokje, tot dat bet alles kleen wera 
de, zygd bet dan door een doek, en bewaard. bet in pote 
ten, dit geeft een aangenaam verfuis by alderbande ge- 
braden koft te RU end werdende de brakbeid van ’t 
Zeewater, en fuurte van deze bladeren door malkande= 
ven zoo gebrooken, dat bet aangenaam van [maak werd, 
