IX Bock. LX XI Hoofiff. 
CAPUT SEPTUAGESIMUM 
PRIMU M. 
Serratula amara. Daun Cucuran. . 
Aun Cucuran eft herba repens , caules gerens len- 
D tiffimos, infraque parurh lignofos, fupraterram 
extenfos , aliosque emittit erectos ftriatosque 
cauliculos inftar Veronica noftratis. 
Hi cauliculi vix culmum crafü funt, in amplos arti- 
culos diftinéti, quorum inferiores craffos formant no- 
dos, qui.terrz incumbentes fibrillas ipfi infigunt. 
Caules vero ipfi angulofi , & ftriati funt, in una fpe- 
cie virides, in altera fufci , dividitur enim in album, & 
rubrum Cucurang, foliis, ac modo crefcendi fibi fi- 
miles funt, atque ad genicula bina locantur folia fibi 
obpofita, inftar illorum Urtice minoris , fed nullis 
pilis armata , glabra, & tenuia, parumque contraêta, 
multis transverfalibus coftis magnitudine unguis pol- 
` licis, ad oras acute dentata, in alba fpecie late vi- 
rentia, in rubra nigricantia, ipforumque vene fufce 
funt, -Utraque vero faporem habent amariffimum, 
inftar Centaurii. Obfervatur quoque hzc folia unam P 
partem gerere anguftiorem, & breviorem altera, ac- 
fi lamella abfciffa foret, qui Character ceterum So. 
Janis competit, hoc autem potiffimum in inferioribus 
detegitur planta foliis. 
Ex ipforum alis burfula provenit, ex binis pallide 
virentibus foliolis, feu pelliculis compofita , quorum 
fupremum multo longius eft inferiore, oblongum, & 
incurvum reprefentans corculum , quumque hzc fo- 
liola fefe aperiunt , flofculum exhibent illi Urtice quo- 
dammodo fimilem, qui parum nempe concavus eft, 
& ex uno conftat petalos fuperius in. tres rotundos 
definens apices, albus, feu punctulis quibusdam pur» 
pureis notatus , in medio bina gerens ftaminula , in- 
feriori, & lati ' Jamel a eremamaie vie 
rens burfe foliolum ipfi arête incumbit flofculo, quod 
cito decidit. z ; í 
Dein-fefe claudunt iterum burfule foliola, atque 
intus formant oblongum vafculum feminale, in quo 
latet minimum, & arenaceum quafi cinereum femen. 
= Folia ejus magis contracta funt illis Urticz , fed ple- 
rumque glabra, abruptaque mox flaccefcunt , horum- 
que interftitia multo longiora funt, quam in Urtica, 
ubique multos emittentia laterales ramulos. : 
Radix ejus vilis cft , alba, ac fibrillofa, atque trans» 
lantari 
Kn hifce gaudentes = 1.4 22 be E 
` Nomen. Latine Serratula amara , juxta Malaienfe 
Daun Cucurangb, quod proprie eft ferrum acute den- 
tatum , formam. habens magne ferre , machine nexe, 
cui infidere poffumus , quum Calappi medulla minu- 
` tim radatur, qUe in culina adhibetur, cujus denticu- 
los hzc folia referunt. Vero Malaico nomine dei, 
tur Ampetu Tana, h. e.felterre. ` Amboinice Aylouñ 
Uyn, & Aylaun Waccan. Ternatice Papayta , gui- 
dam Malaice hanc vocant Kukurang filveftre , uti præ- 
cedens Pancaga Kukurang domefticum dicitur. Licet, 
uti di&um fuit, bine he herbe fibi parum fimiles 
fint, & utreque fponte crefcant. 
Locus. Sponte crefcit in campis, & in vallibus fub 
fepibus, & Carice, ut & fub arboribus juxta fluminum 
ripas, in hortis vero transplantata major, & luxurio- 
fior crefcit. 
Ujus. Adhibetur ad vermes expellendos in pueris, 
tam ejus fuccus , quam decoctum ex aqua propinatum, 
licet fine taldio, & naufea ipfis vix exhiberi pofiit 
ob fummam ejus amaritiem. 
Eodem propinata modo cutat quoque Tertianam 
febrim, ad quam apud nos Centaurea in ufu eft, 
expellens, & confumens bilem in inteftinis, & fan- 
guine difperfam , que febris cauffa eft, fed fine alvi 
evacuatione, vel purgatione. 
Tom. P. Noftra 
poteft hzc planta per abruptos ramulos, D laat pr 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 459 
LXXL HOOFDSTUK. 
De Bittere Serratula. 
De Cucuran is een kruipend gewas , met zeer taa» 
js , md. SUA: ee ges » Op de aar- 
e Krupende , en andereregte seltreepte [Leeltjes op- 
beffende , gelyk de vaderlandze FA d de 
De fern zyn geen flroo-balm dik, in wyde leden 
verdeelt, daar men aan de onderfte dikke knietjes ziet, 
dewelke op de aarde ruflende , weder inwortelen. 
De fielen zelfs zyn hoekig , en geftreept, aan de eene 
zoorte groen , aan de andere bruim', want men deelt bet 
im Wit, en rood Cucurang, aan bladeren, en wasdom 
malkanderen gelyk, aan de knietjes ftaan twee bladeren 
tegens malkanderen, gelykende die van kleine Netelen , 
doch zonder baairtjes, glad, en dun, boeavel: gefronjt 
door de veele dwersribben, in de groote van een duim- 
nagel, aan de kanten fcherp getant, aan de witte zoor- 
te blyde-groen, aan de roode zwart-groen , en bare rib- 
betjes bruinachtig. Beide van een uittermaten bittere 
[maak , als eenig Centauria mag zyn. Zoo werd ook in 
t byzonder aan deze bladeren emerkt , datde eene belft, 
namentlyk de voorfte altyd fmalder , en korter is dan de 
andere, als of er een flukje afge/neden was, een merk- 
teeken anders de Solanum eigen doch men bemerkt dit 
meer aan de achterfte bladeren des floks. 
Uit den fchoot der zelve komt een beursje voort, van 
twee ligt-groene blaadjes, of velletjes gemaakt , waar 
van bet bovenfte veel langer is dam bet onderfte , een 
langwerpig , en gekromt bertje vertoonende , deze twee 
deurtjes bun openende vertoonen een klein bloempje, bet 
Neetel-bloeizel eenigzins gelyk, te weten een weinig bol, 
van een blaadje gemaakt , boven in drie ronde jpitzem 
verdeelt, wit, of met eenige purpure Slipjes, in det: 
den met twee geele draadjes ; aan bet onderfte , en breed» 
fie lapken chier vaft , en bet bovenfte groene blaadje van 
de beurs leid ook beel digt op de bloem , "t sorik ten 
orien uitvalt, 
aar na fluiten baar de deurtjes van de beurfe weder- 
om, en formeeren binnen baar een langwerpig zaadbuis- 
ken 3 daar in men byfter kleen zandig, en graauw zaad 
vindt. 
De bladeren zyn veel gefronfter als die van Netelen 
doch doorgaans gladder, en de afgebrooken Slenfen ter» 
ftond, ook zyn de leden bier aan langer, dan aan de Nee 
is gie veele zyde-takjes uitzendende. 
e wortel is gering, wit, en vol vafelinpen, en bet 
laat zig verplanten met afgebroke aie sie eenige 
_ Naam. In ’t Latyn Serratula amara, na "t Maleyts 
Daun Cucurangh , Coecoerang nu is een Jcherp gee 
tant per, in forme van een groote fage. aan een blo je 
vajt, daar op men zitten kan, en bet e" kleen 
rajpt , als men bet in de keuken gebruiken wil, «viens tant- 
jes deze blaadjes verbeelden. In "t regt Maleyts echter 
noemt men bet Ampetu Tana, dat 1s aardgal. In 't 
Amboins Ayloun Uyn, en Aylaun Waccan.  /n't Ter- 
nataans Papayta , zommige noemen "t in ’t Maleyts wil- 
de Kukurang , gelyk bet voorgaande Pancaga tamme 
Coecoerang. Hoewel , als om , beide die kruiden. 
weinig gelykeni[Je met bhen, en beide in 't 
wild groejen. 
Plaats. Het waft van zelfs in de welden, en inde val- 
leyen onder de > en onder bet fmygras, ook onder 
de bomen on kanten van de rivieren, in de boven 
geplant wer bet grooter , en weeldriger. 
Gebruik. Het werd ook gebruikt tot de kinders, om 
de buikwormen uit te jagen, zoo wel bet zap, dis bet 
afzietzel daar van in water ingegeeven , boewel men bum 
zulks zonder moeiten niet ingeven kan, wegens zynezeer 
groote bitterbeid. — 
^ Op dezelve manier ingenomen , geneef? bet ook de anderen- 
daagze koortze , waar toe men by ons de Centauriagebruikt, 
uitvoerende , en confumeerende de galle door bet ingewant, 
en bloed werfpreid , die oorzake van de koortze is, doch zon- 
der purgeren. 
Onze 
Mmm 2 
