^ 
IX Bock. LXXII Hoi. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 461 
Radices funt fimplices, ac fubtiles fibrille, in tere 
ra fefe difpergentes, cui laxe adherent, in tota plan- 
ta nulla amarities , vcl acrimonia detegitur, fed fatuus 
fapor, unde tam a precedenti Daun Coeroerang, 
quam a Veronica differt, quum prima fit amara, al- 
tera faporem, & odorem quafi habet refinofum, 
Secundo Carazafci minus fimili crefcit modo, quadra. 
tos gerens caules , ac folia in amplis diftant interval- 
lis cruciata, fed in omnibus partibus minor eft, ma- 
gisque terrz incumbit, in qua ubique fefe per fibrillas 
figit. Foliola minora funt ungue digiti , fubtus fenfim 
anguftata, & acuminata, pallide virentia , plurimaque 
albis maculis tanquam tineis notata funt, ad oras ra- 
ro dentata. Nil fafci in hac confpicitur plantula nifi 
in vetuftis, & inferioribus cauliculis prope radices. 
Floriferi pedunculi in hac fpecie longiores funt, ac 
viridia capitula quoque pentagona, fed non alata. 
Flofculus longum gerit tubum , ac magis erigitur, 
plerumque albus, feu ad oras parum violaceus, cete- 
rum ejusdem forme. Vafcula feminalia breviora funt, 
fuperne plana, & pentagona, in quibus arenofa la- 
tent femina. Matura dehifcunt in quinque fquamu- 
las , formam referentia alterius flofculi. Sapor magis 
fatuus eft, quam in priore fpecie. 
Tertio Caranafci anguftifolium degeneratio eft parvi, 
anguítiora, & longiora gerens folia, ad oras non den- 
tata, ac fere finecoftulis, nil fufci quoque exhibens. 
Ex ipforum alis tenuiffimus erigitur petiolus, in tres 
uatuorve alios, ac tenues quafi filamentofos diftin- 
us, qui angulofa fuftinent capitula, que fefe ape- 
rientia flofculum exhibent ftellatum , plerumque al- 
bum, feu ad oras ex cceraleo purpurafcentem. Cap- 
fula feminalis matura in bina dehifcit fegmenta, are- 
nofumque emittit femen, _ : 
Caules ejus primarii fere hexagoni funt , nec ita 
prorepit hzc planta binis prioribus, fed magis erigi- 
tur, qua in re cum Veronica magis convenit, fapo- 
remque etiam habet fatuum, & aquofum. : 
Hz porro tres fpecies alias quoque habent varieta- 
tes, qué tamen ad priores reduci poffunt, unde inu- 
tile eft illas defcribere. 
- Nomen. Latine Crufta olle, juxta Malaienfe Carana. 
fei, acfi diceretur Carat, feu Crat-nafci , h. e. adufta 
crufta in Oryze ollis er dicta cauffa. Amboinice 
Ayloun Payamarta , i c. Herba Paronychie, Lofa 
Loffa. Y ee : = 
Locus. Zizania funt ubique in hortis crefcentia in 
ipforum vacuis areis; & in agris olim cultis, copiofe 
quoque obcurrit in campis ad vias fub Carice, que 
plante femper magis albent tam in caulibus quam fo- 
liis præ illis, que in hortis crefcunt unde & ratione 
loci quam maxime variant, 
y a iie 
Ufus. Cenfetur habere vim 'depurantem, & con. 
folidantem in cun&is finibus, & ulcerationibus, que 
nature funt Herpetice. Quidam difficilis cafus eft ma- 
ligne Herpetis, quum pedes plurimis fcatent puftulis, 
quz pruriunt, & intra breve temporis fpatium quam 
maxime prorepunt, cutim perforant, ac tandem ul- 
cerationem cauffant. Que cauflantur a Dm acaris, 
quos Malaienfes Koeman vocant, ac qui fub cute pro- 
repunt. : di z 
Hoc malum potiffimum contrahunt femine, pueri, 
aliique mollem habentes cutim, quum infilvis ambu- 
lant ,ubi copiofiffima funt animalcula pufilla, ac fere 
invifibilia, que Cotoe Utan , h. e. pediculi filveftres vo- 
cantur, quz in alicujus cutim tam profunde pene- 
trant, prefertim ubi mollis eft, ut extrahi nequéant, 
fed mox tubercula excitant, quam maxime prurien- 
tia. Incolz hoc negligentes , fi nec ftatim cutim uren- 
do, vel Limonum fucco inliniendo ila enecant, 
fed unguibus cutim arrodunt, intra breve temporis 
fpatium prorepentem excitant ulcerationem. 
Ad illa itaque fumitur fuccus diétarum herbarum, 
fed rubra optima cenfetur, & acerrima , qui hifce 
infunditur ulceribus , vel folus cum Calappi oleo 
mixtus, inpofitis porro aliis foliis. Contra unguium 
ulcera tam in manibus, quam pedibus, vel fi unghis 
cafu fit contufus, hec fume foliola cum pauxillo 
Curcumz contufa , additis guttis quibusdam aque 
falfe, hecque calido involve folio , caleface dein 
illa fupra ignem, ac dictis inpone malis. 
1 
em 
De wortelen zyn enkele fyne vazelingen , in de aarde 
bun verfpreidende , en maar loffelyk boudende, aan de 
gebeele plante en is niets bitters , nog feberps , maar een 
Jmetze fmaak, waar im bet zoo wel van bet voorgaande 
Cap ‘he Miler’ x van r Veronica verfebild, zyndé 
eerjte bitter, en bet andere van e e é N 
» iss , n een u teuk ; 
De tweede kleen Caranafei waft op dezelve manier ; 
met diergelyke vierkante ftelen, en bladeren, in wyde di- 
ftantie, en in "t kruis flaande , doch in alle zyn delen 
Kleender , en nog meer op de aarden kruipende, daar in 
bet zig met zyne worteltjes overal vaft maakt. De blaad- 
Jes zjn kleender als cen nagel van een vinger, vooren 
zagtjes toegefpitfè , bleek, en doods-groen, em de meefte 
met witte plekken, als fproeten bevlekt, aan de kanten 
weinig gezaagt , men ziet niets bruins bier aan, bebal. 
ven aan de oude, en onderfte ftelen by de wortelen. Dé 
bloemdragende fielen zyn in deze zóortenlanger , degréé- 
ne knoppen ook vyfboekig , doch zonder vlerken. 
‚Het bloempje heeft een langen bals, en kyht verde? 
uit, meeft wit, of aan de kanten een weinig Violet ; an- 
ders van dezelve fatzoen. De záadbuisjes zyn korter , 
boven plat, ook vyfboekig , en daar in zandig zaad. De 
rype openen baar in vyf fcbubbetjes, in dé gedaante van 
een tweede bloempje. De fmaak i$ nog laffer, dan aan 
*t voorige. 
De derde fmalbladige Canarafci is den veranderinge 
van bet kleene, met wat fmaldér, en langer bladeren, 
aan de kanten ongekerft , en Jebier zonder ribbetjes, me- 
de niets. bruins aan baar bebbende, Uit baren fcboot 
komt ook een zeer dunne fteel, in drie à vier anderen, 
als dunne draden hin ad boekige knopjes dragen, 
en dezelve gapende , vertoonen een ge[lernt bloempje, 
meeft wit, of aan de kanten blaauwachtig-paars. i 
rype zaadbuisje opent zig in tween, en werpt zjn zane 
dig zaad uit. 
Zyne booft-flelen zyn febier zeskantig , en bet kruipt 
zoo niet als de twee voorige, maar ftaat meer overeindt , 
waar in bet de Veronica gelyker is, doch mede laf, én 
fmets van fmaak. 
Zoo hebben ook alle deze drie zóórtéti nog meer verán. 
deringen, die echter tot de voorige konnen gebracht dver- 
den, doch zyn niet nodig te befebryven. 
Naam. In ’t Latyn Ctuftaoll&, ma Maleytfe Ca- 
ranafci, als of men zeide Carat, of Crat-nafci , dat is 
aangebrande korfte in de Ryftpotten, wit voorfchreeven 
reden. In’t Amboins Ayloun Payamatta, dat is Her- 
ba Paronycbie loffa loffa. 
Plaats. Het is een onkruid overal in de boven waffen- 
de, op leedig leggende bedden, en op alle eertyds gebouw- 
de landen, doch men vindt bet ook overvloedig in de vel- 
den, by de wegen onder °t fnygras , welke altyd witter 
van fieel, en bladerenzyn, dandiegeenen, die in detui- 
nen. wallen, en daaróm na de grond daar ze flaan zeer 
he 
TR 
SCH . Het werd gebouden van een zuiverende , en 
© geneexende kragt te zyn, in alle lopende gaten, en Ul- 
ceratien , die van de aard des Herpes , of den omloop zyn. 
Daar is een zeker moejelyk accident , een zoorte van een 
quaadaardigen Herpes, wanneer men aan de beenen veel 
kleene puisjes krygt, die jeuken, en in korten tyd zeer 
woortloopen , om zig vreeten, en ten laaften een ulcera» 
tie maken, Werdende veroorzaakt door kleine fieren, die 
de Maleyers Koeman noemen, en onder de buid voorteeten, 
Dit accident krygen meeft vrouwen, kinders, en an~ 
dere, die een week vel bebben, en in "t bofcb wandelen, 
daar bet vol is van zekere kleene , en (bier onfienelyke 
diertjes, die men Cotoe Utan, dat is bofcbluizen noemt, 
dewelke iemand zoo diep in de buid dringen , inzonder- 
beid daar ze week is, dat men ze niet kan uitbrengen, 
maar werpen ftraks bobbelenop , diezeer jeuken, De In- 
landers, die bier op niet agten, en met branden, en Le- 
moen-zap niet firaks daar tegen zyn, maar vallen aan 't 
krouwen , die maken in ’t kort diergelyke voorteetende 
ulceratien. e 
Tot diergelyke nu*neemt men de zap van voornoemde 
kruiden, doch de roode boud men voor de befte , en fcberp- 
fte, doet den zelven daar in, of alleen met wat Calap- 
pus-Oly gemengt, en verbint bet met anderen. Tegens 
bet nagel zweeren aan banden, en voeten , of zoo eenna- 
gel by geval afgeftooten is, neemt men deze blaadjes met 
een weinig Curcuma geftooten, in eenige droppels zout 
water gemengt , windze in een ander blad , maaktze warm 
over ’t vuur, en bindze op de voornoemde ongemakken. 
Mmm 3 De- 
