472 
CAPUT SEPTUAGESIMUM 
OCTAVUM. 
Daun Pit: 
Nummnlaria lactea minor. 
tis Kitsjil. 
Inor fpecies Nummularie lactee multo magisob= 
M via eft precedente, ortum quoque ducens ex 
` rugofo vetuftarum arborum cortice, quas fepe 
adeo inveftit, ut totus ipfarum vertex, ac craffi rami 
ipfa obteGti fint. Flagella vero gerit tenuia, & fragi- 
lia, vix culinum crafla; in multos articulos diftinCta, 
qui ad pollicis latitudinem diftant, & ubique fibrillas 
in arborum cortices inmittunt , unde inftarcrufte has 
Obtegit, ira tamen ut quoque finibus, & farmentis e 
ramis dependeat. | 
Cuivis artículo bina adftant foliold fibi obpofita 
Nummulariz noftrati multo fimiliora prioris , unguem 
digiti enim magna fünt, fuperius obtufo apice dona- 
ta, craffiffima, pinguia, & fragilia, venis deftituta, 
nifi quod ad ortüm parvam nervi medii exhibeant 
partem, coloris albicantis, feu pallide virentis ; in- 
{tar inmaturorum pomorum, ih litoré autem magis 
virent, & fubtus incana in filvis vero magis albent, 
Non uhain candeiünqué habent magnitudinem , que- 
dam enim digiti articulum longa fünt, quzdam vix 
unguem, quzdam rotunda, alia oblonga... ` 
. Tota planta latte fcatet albo, & fpiflo , faporis a- 
quofi, & ex foliorum alis fimplex excrefcit flofculus , 
longo infidens pedunculo, ex quinque albis apicibus 
conítans, pärum campanulatus inftar floris Lili con- 
vallii , feu cráteri fimilis eft. i: 
Poft flores fru&us fequuntur; qui funt filique ge- 
mine fimul jun&z , ad inferiorem partem latiufculz, 
inferne plane , & fupérné rotund, feliqua pars angu- 
{ta eft,ac rotunda,binos porro transverfales digiras län- 
ge, € culmum craffz , percurrenti fulco notatz , jüxta 
quem maturz dehifcunt in bina fegmenta, Intüs reple: 
tæ albiffimo, & longis pilis aucto fulcro, inftar feri- 
ci fplendente, in inferiore autem parte. plana quz. 
dam confpiciuntur femind, oblique fibi invicem in- 
pofita , femini Lactuce fimilia, que fimul cum fericeis 
iftis pappis per, ventum disjiciuntur in aliarum aibo- 
zum cortices, ubi novas producunt plantulas, — — 
. Nomen. Latine Nummularia la&ea.minor. .Malaice 
Daun Pittis ie Baleyice Pittis Pittiszan minor, 
quod etiam Malaienfe habetur nomen, Amboinice 
Walebiffi minus. 
Locus. In cunétis crefcit vetuftis arboribus, rugofo 
uodam cortice gaudentibus, tam in litore quam in 
filvis. In litore potiffimum reperitur in Mangio Ca- 
feolari; in continenti in-arboribus Daun Barse, & Ki» 
zar, atque etiam in ramis Mangiorum transplantari 
poteft, fi cum adlıerente terra fibrillz ejus abfcin- 
dantur, & pluviofo cempore Manga ramis inligatur; 
ut ad manus fit, fi aliquando defideretur.. Caeterum 
non multum prodeft arboribus, fed hasemaciat, un- 
de & ubique abrumpitur, & eradicatur, fi in arbo- 
ribus frugiferis obfervetur excrefcere, 
Ufus. Album lac horum binorum lactefcentium fu- 
nium, de prefertim minoris, cenfetuf vittutem ha- 
bere refrigerantem , praefertim vero infervit ad ve- 
nenatos ictus, qui accipiuntur ab acutis fpinis pifcium 
Ican Swangi, & Sambilang, fi ipfis inftillatur, refri- 
rat enim , & venenum extrahit, lícet dolor non 
atim ceflet „ donec bis terve fuerit repetitum. 
Unde & prudens natura curam geffit, hzc folia in 
litore ubique ad manus effe, in campis, & ad fumi- 
num ripas, in quorum paludofis oftiis Ican Swangi 
plerumque degit. Contra Gonorrheam hzc quoque 
folia adhibentur; eodem modo, quo in fuperiore ca- 
pite fuit indicatum. 
Minor fpecies Jave vocatur Turac, cujus lac ibi 
quoque in ufu eft ad puerorum Aphthas curandas, e- 
jusque folia edulia fant, 
Ma- 
HERBARII AMBOINENSIS 
run 
Liber IX. cap. LXX VIE 
EXXVIIL HOOFDSTUK 
De kleinder melk Penningkruid, 
E kletne zoorte van ’t melkachtige Penningtouw, i$ 
D veel gemeender dan de voorgaande, mede baren oor- 
JPronk nemende uit de ruige /cborffe van oude bo. 
men, die bet zodanig-bekleed, dat men dikwils den geo 
beelen bovenften flam, en zyne dikke takken daar medé 
bedekt ziet, Het beeft dunne bro[Jcbe ranken » qualykeer 
Jiroobalm dik, im weelé leden verdeelt » die een duimbreed 
van malkanderen (baan , en overal kleene wortelen” in de 
Jehorffen der bomeh. zenden, en als een korft daar aam 
walt zisten , doch zodanig , daz by ook met bügten , en fiten- 
Zen van de takken afbangt. 
` Yan teder lid flaah twee blaadjes tegens malkandér s 
onze vaderlandfche Nümmularia veel gelyker dan de wdd- 
Tige > want ze zyn omtrent een nagel groot; vooren met 
een Hope fpitsje , zeer dik, vet, enbrofebs zonder ade: 
ren, als by baar beginzel een weinig van de middelze- 
nüwe bebbende y witachtig , of “bleek-groen van koleur , 
Schier als oritype-appelem, op ffrand zyn ze groender , en 
van onderen grys, maar in "t bofcb witter. Zy bebber 
niet eenderléi grootté , want men vindt ze een Vid van een 
vinger lang’, en andere fchaars een nagel Broot, zommiz 
ge rond, zommige langwerpig. E 
- De gebeele plante is vol witte dikke melk, Waterachtig 
van Jmaak , uit den ftboot der blaadjes komt een enkeld 
bloempje. voort , op een laag fteeltje, van vyf Witte [pit 
zen gemaakt, wat kelkachtig , ale Ae Lilium Cofval- 
lium, of een kroesje gelyk, dn 
Na de bloemen volgen de vruchten, ^i welk zyn twee 
bouwen by malkánder ftaande, aam ’t-achterfieeinde 
breedacbtig, beneden plat, en boven rond , de reft final , 
en TUI y tao danoremimgore lang 365 ben Stroohalm. dik, 
miet een doorgaande naat , längs welké de rypen openber- 
fien, en im twee deurtjes zig openen. Binnen zjn ze 
uitgevuld met een fpierwit , en langbaaifig Jléeltje, als 
zyde blinkende, en adn "t achterfte ziet men eenige plat: 
ie zaadjes, ook [cbuins tegens malkander geftapelt , bet 
zaad van Latuwe gelyk, "t welk teffens met de zyde 
vioksjes door de wind verftuift, en. im: andere bomer 
JeboriJen komende y ten nieuw plantje formeert. 
Naam. Jor ummularia lactea minor. 77 
t Maleyts Daun Pittis Kitsjil. In % Baleys Pittis Pit- 
tiszan bet Kleene ,' °t welk men ook voor Malzyts gebruikt. 
In ’t Amboins Walebiffi bet kleene: e 
op de e takken bindt, om zomtyds by de werken te 
bebben , als men ^t gebruiken wil, anderzins doed bet de 
vruchtbomen ziet voortkomen. epus 
Gebruik. Den witte melk van deze twee melktouwen ; 
inzondetbeid van. dit Rleerifle , Werd een verkoelendeykragt 
toegefchreeven, en zy dient inzonderbeid tot de venyni- 
ge [leeken , dien men van, de fcherpen doornen van de 
viffchen Ican Swangi ; en Sambilang krygt , daar opge- 
druipt, want zy verkoelt, en trekt bet venyn uit, boe- 
wel de pyn niet ten cerftem overgaat, tot dat men bet 
- of driemaal dde 3% : e : ^ St = 
„Daarom de voorfigtige natuur gefchikt beeft, ze 
bladeren op Se by der end zyn, in 't veld; 
en aan. de kanten. van de rivieren, in «viens moeraffige 
monden de Ican Swangi zig gemeenlyk ophoud. Tegens 
de Gonorrbeam averden:de bladeren ook 5 bruikt op dezel- 
ve manier , als in °t voorgaande capitiel. 4 ne A 
De kleene zoorte biet op Fava Turac, wiens melk als 
daar gebruikt werd, om de Spruw der- kinders te ver- 
dryven, en de bladeren zyn eetbaar. ` ` 
Di 
