474 
Pro generali admonitione adtendendum eft, fi ex 
hifce laétefcentibus funibus quedam interne adhibe- 
re velimus , tales eligendas effe plantas , qua non 
crefcunt in noxiis arboribus , fed que proveniuns 
in Mangiis, Mangi Mangi, Daun Baru , Kinar, & 
Varinga. : 
Si quis in pede vulnera accepit per combuftio- 
nem, vel fi ipfi unguis decidat contufione, hzc fu- 
me folia, quz parum caleface fupra ignem, donec 
flaccefcant, hecque inpone lefis partibus, quotidie 
illa renovando , donec vulnus fitficcum , & curatum. 
Amboinenfes pueri hzc quoque edunt cum Sirio, & 
calce loco Pinangz. 
NB. Hujus plante icon fupra Tab. 175. Fig. 3. fuit exhibita, 
- que’ mira quoque <pocyni feandentis , feu Periploce 
fpecies eft parafytica. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber IX. cap. LXXX, 
Tot een generale waarfchouwing flaat te letten, dat 
zoo men een van deze melktouwen binnens lyfs wil ge. 
bruiken , men zodanige verkiezen moet, die aan geen fcba- 
delyke bomen groejen, maar die aan Mangas , Mangi 
Mangi, Daun Baru, Kinar , en Waringa-bomen zitten. 
Als iemand gaaten aan de voeten krygt door brand > of 
dat bem den nagel afgeftoten werd, zoo neemt deze bla- 
deren, maakt die warm over °t vuur , tot dat ze leenig 
werden, en bind ze over dem fcbaden , dagelyks dezelve 
vernieuwende , tot dat by droogt, en geneeft. De Am- 
boinfcbe jongens eeten "t ook met Siri, en kalk in plaats 
van Pinang. 
NB. De Aftekening van deze plant is» boven op de 175, 
Plaat Fig. 3. afgebeeldt, welke een wonderlyke zoort 
van klimmende Apocynum, ofte Periploca is, op. ver- 
fcheide bomen groejende. 
CAPUT OCTOAGESIMUM. 
Peponafter. Taly Gorita. 
Ine fubfequentes plante ex genere Ariffolochie 
B fant, que Clematitis cognominatur, in majorem, 
& minorem diftinéte. S $ 
Major funis eft convolvulaceus, fatis alte arbores 
adfcendens, &excrefcens. Ejus {tipes pollicem cras- 
fus eft, externe rugofus, qui juxta terram prorepit , 
atque hic & illic fibrillas 1n ipfam emittit, vel fim- 
plici, ac nudo fune arbores adicendit, firmusque eft, 
ficcus, & lignofüs, ac porro fefe dividit in longa, 
viridia, & lenta farmenta , que ex rotundo plana 
funt, vel comprefla, oras habentia quasdam , pluri- 
ma vero rotunda funt , quibus infident ingentia trian- 
gularia folia, folitaria, in amplis locata interttitiis, 
ac fine claviculis longis in petiolis, que prope ortum 
incurva gerunt genicula, formam habentia cufpidis 
hafte, feptem, vel octo pollices longa, quinque, ac 
fex lata, firma , füperne glabra, & late virentia. 
Ejus anguli laterales non acuti, fedrotundifunt, itri- 
mo in quibusdam foliis fere nulli confpiciuntur, in- 
feritisque auriculds gerunt rotundas cum fulco, ubi 
udi inmittitur , folia referentia. Ari minoris. 
Subtus gerunt quinque protuberantesnervos, quorum 
bunt anteriores j e D eeneg dacu 
ac parum fufci. funt, multis notata venis transverfa- 
libus, quz folium parum rugofum, feu contractum 
inferius formant. i 
Ore ipfius equales funt , fed in vetuftis parum 
deorfum flex; ; Floresque ex foliorum ortu prove- 
niunt, qui primo funt capitula viridia longa, & acu- 
minata inftar illorum Jaímini, non plura fimul, fed 
- quodvis peculiari infidet pedunculo, qui proprie lon- 
gus tubus eft, in longum fefe aperiens florem , binos 
pollices longus,» coloris fufci , qui in inferiore par- 
te longum gerit labium inftar faeci futorii, qui con- 
cavo, viridi, & angulofo inponitur capitulo , feu ger- 
mini, quod in fructum excrefcit. ` Ma 
Poft flores fequuntur fructus , quorum quivis ex 
longo dependet pedunculo, binos digitoslati, ac tres 
longi, magnitudine malorum Armeniorum , “ad for- 
mam Peponum adcedentes, intenfe virentes, & gla-” 
bri, maturi fumei: coloris, füperiüs plani , inferius 
fübito-acuminati inftar pyri, externe fex falcis diftin- 
Qi, quodvis vero fegmentum externe juxta dorfum 
coftam gerit, interna medulla fuccofa eftinftar Pomi, fte 
que in maturis penitus exficcatur, tumque in fex cel 
lulis varia, tenuia, & plana locantur femina fquamo- 
fa, in quorum medio aliquid. nigri elevatum confpici- 
tur, in quo vis feminalis.latet. Maturi in fex dehi- 
{cunt fegmenta, fed ita, ut hec fuperne, & inferne 
fibi nexa fint, inperatoris reprefentantia coronam, 
totaque interna medulla decidit. 
Ipforum petioli finduntur mox in multa loramenta, 
fi abrumpantur, inftar illorum Ackar Pouloron. To- 
tius plante odor gravis eft, uti in Dracunculo , feu 
Anappul, fed magis proprie adcedit ad illum Arifto- 
jochie, ad cujus genus pertinet. 
Ra- 
LXXX. HOOFDS TUK. 
De Pompoenen touw. 
Di twee volgende planten zjn van "t geflacht Arifto« 
lochie, die men Clematitis by noemd , verdeelt in 
groote , en kleene. 
De groote is een flingerendtouw , redelyk boog op/cbies 
tende, en de bomen beklimmende. Den Dam is een duim 
dik, buiten ruig, kruipt langs de-aàrde, wortelt bier 
en daar weder in, of loopt met een enkeld , en bloot touw 
de bomen op, maffief , droog , en boutacbtig , voortswer- 
deelt bet zig in lange, groene, en taaije ranken, dewel- 
ke uit den ronden wat plat, Y tad zyn, met eenige 
kanten, doch de meefte regt tond , daar aan-flaan groo- 
te driehoekige bladeren „enkeld, in wyde tuffeben-plaat. 
zen, en zonder clauavieren, op lange ftelen; die M 
oorfpronk kromme knien bebben, van gedaante als Eyloof , 
of bet yzer van een Bartifaan, zeven, of acht duimen 
lang, «yf, ep zer breed , fiyf , boven glad, en weeldrig- 
groen. De boeken aan de zyde zyn niet /cherp, maar 
rond, aan zommige. bladeren ziet men ze fchier niet, en 
bebben achter ronde billen met een klove, daar den Steel 
ingelaten werd, gelykende de bladeren van kleen Arum. 
. Zy hebben van onderen vyf witftekende zenuwen, waar 
van de twee voorfte fchier langs bet geheele blad lopen 
en wat bruin zyn, met veele dwers-a 
oude wat neerwaarts gebogen. . 
De bloemen komen uit den oorfpronk der bladeren, zyn 
de eerfi groene, lange, en fpitze knopen, als Fa/myne 
knoppen , niet veel by malkander , doch ieder op een bye 
zonder fieeltje, beftaande uit een m bals, die zig in 
een lange bloem opend, twee duimen lang , bruin van co- 
leur, bebbende aan de onderfte zyde een langen flip , of 
lelle , gelykeen naaizak , flaande opeen bollen, groenen, 
en boekigen knop, waar uit de vrucht werd. ` — 5 — 
Na dexelve volgen de oruchten; teder aan. een lang 
fteeltje bangende , twee “vingers breed , en drie lang, in 
de grootte van Apricofen, naar de gedaante van Pompoe- 
nen., ook. boog-groen , en glad, de rype rook-verwig s 
vooren plat , achter fchielyk Geng als een peere, 
buiten’ met zes worens afgedeelt, doch ieder deel beeft 
vam buiten langs de ruggen nog twee ribbe, bet binnen- 
15 z0Ppig, als een appel, °t welk in de rype ger 
heel en al opdroogt, en dan ziet men in zes kamertjes ver- 
Jcbeide dunne, en platte zaden als fcbubben, en in ’t 
midden, d zelver iets zwarts , daar in de zaad-kracbt 
Steekt. De rype berften-in zes deelen open, docbzodani, 
dat de riemkens achter, en vooren aan malkander va 
blyven , vertoonende een Keizers-kroon , en bet binnen[te 
RE merp vald gebeel uit. 225997 
are fielen /plyten firaks in veele riempjes, als men, 
ze aftrekt, gebyk die van Ackar Pouloron, De reuk 
van de gebeele Plante is zwaar, gelyk aan de Drancon- 
culus, of Anappul, of eigently er na die van Ariftolo-, 
chia, onder wiens geflagten men "t rekenen moet. 
-De 
deren , die bet blad 
