LA e 
IX Bock. LXXXI Hooff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 4% 
Quum primum farmentum inveteruerit, tum ad e- 
jus inferiorem partem prope radicem alter excrefcit 
furculus, qui matrem fubplet. Flagellorum , & ligni 
fapor eft penitus amarus , qui tam acriter linguam 
vellicat, & in cam penetrat, ut diu in ore perfentia- 
tur, qualis in Abfynthioobfervatur, immo penetran- 
tior eft, parum ad illum Terebinthine adcedens, 
unde & haud ingratus eft, hic autem tam diftin&e in 
radicibus detegitur, acfi oleum Terebinthine in ore 
contineretur. Siccz plante odor gravis eft, & aro- 
maticus, ad illum Terebinthine quoque adcedens, 
qui in diu ficcata herba potiffimum perit, amarities 
vero per longos durat annos. 
Nomen. Latine Radix Puloronica, & Clematitis Roe 
nica. Malaice Accar Pouloron, Bandice Tube Tuttue 
nu , unde adparet hanc nationem illam numerare ine 
ter Tube, feu Tube fpecies, quandam enim fimilitu- 
dinem habet cum Tuba fterili, ac prefertim cum flos 
rifera. Alii dicunt Tebu Tuttunu, h.e. fummitates , 
feu extremitates arundinis Saccharifere , cujus tamen 
rei rationem darefhequeo. Ternatice Beffa Magumi, 
h. e. funis pluvialis, uti praecedens, ; 
Locus. Nullibi huc usque detecta fuit hic planta, 
nifi in Bande infula Ron, vulgo Puloron dicta, ibi- 
que in quibusdam liroribns longe lateque altas adfcen- 
dens, & obtegens rupes. . Ternatenfes tamen dicunt, 
ipfis quoque notam effe, immo hic in Amboina cir- 
ca Lochoe veterem , & in Hitoes ora circa Lienam 
etiam crefcere , adcuratoautem examine detexi, hanc 
parvam effe Peponaftri fpeciem , de = vide przce- 
dens caput, Poft multum inpenfum laborem curavi 
uogue crefcere in horto meo prope Caftellum Vi- 
don am, ex viginti enim vel triginta ofliculis, vix 
unicum progerminavit. Amat autem plantari in mol- 
Ji arenofoque folo, m elevato, & ventofo , cui 
admixt „Corallia mortua, tumque ipfi pali ra- 
mofi adponendi funt, ut fupra hos fefe extendere 
poffit ,-alioquin. enim proximas adfcendit arbores. 
Obfervavi quoque in hortis elegantius excrefcere, 
SH fi. filveftris fit in litore, ubi primarius ftipes 
epe inregularis crefcit , articulos , ubi late- 
rales excrefcunt ramuli, nodofus , & craffior quam 
in inferjore parte, puto autem plantam fponte in lie 
tore provenientem amariorem effe, pluribusque pol- 
Jere virtutibus plantata. : AD A 
U/us. In -Banda hzc planta muleam adhibetus in 
Medicina, praefertim in quibusvis alvi torminibus, 
& inteftinorum obftruétionibus , quum hujus radicis, 
vel farmentorum fruftum fpithamam longum in fim- 
plici aqua coquitur, & propinatur, Hac quoque cu- 
rant omnes febres intermittentes eodem..propinata 
e 
modo, hinc folebant. B o 4 
farmentis ex Poulorona tan 
coronas fle&ebant, & in edibus 5. 
moque decocto propinato radices hz cum farme 
ficcari poffunt, ac denuo coqui; fed paulo diutius; ` 
& fortius prima vice. 
Pro una dofi non plus fumendum eft fraftulo digi- 
tum longo, five fit inferioris ftipitis , five: radicis, 
uod in ollula cum aqua coquitur, & inftar potus 
hee bibitur. Radices vero femper preftantiores ` 
totong 
funt tam virtute, quam fapore ipfis flagellis, coton 
ex his forfhate, & in loco claufo confervatz permul-. 
tos annos amarum fervant odorem, qui mOx perci- 
pitur, fi ipfis adftamus , vel parum modo traten: 
tur. 
In precedenti capite innui ; Careloe Vegon Hort. 
Malab. part. 8. Fig. 25. defcriptum forma, & quali- - 
tate mediam effe inter Peponaftrum, & Radicem Pu- 
loronisam, poft iftud tempus per amicos meos fafci- 
culum bujus radicis in Zeylana, & Coutfchina Ma- 
labaris ibi oftendi , qui hanc ex odore, & fapore 
mox noverant, dicentes in fua patria etiam notam, 
& celeberrimam effe radicem contra quosvis ferpen- 
tum morfus ufitatam , ac proinde Portugallis voca- 
batur Raiz da Cobra, Malabarenfe autem nomen ob- 
litus fuerat tranflator, mihi autem adferebat fafcicu- 
lum radicum, & farmentorum, qui perfecte conve- 
niebat cum nofta Accar Pouloron. 
Sic 
„Alg de eerfte rank oud geworden is, dan komt aan des- 
zelfs onder [le , en digt boven de wortel een nieuwe fcheu- 
te, of rank, die de moeder vervangt. De fmaak van de 
ranken, en "t bout is eén zuivere, en klare bitterbeid, 
zoo fcberp in de tonge dringende , dat men den finaak 
langen tyd beboudt , gelyk den Alzem doet, en nog door- 
dringender , een weinig na Terpentyn trekkende , en daar- 
om niet onlieffelyk , maar denzelven proeft men zoo klaar 
in de wortelen, als of men Terpentyn-Oly in den mond 
nam. De reuk van ’t drooge gewas is flerk, en fpece- 
ryacbtig, mede na den Terpentyn riekende, dewelke in 
de lang gedroogde meeft vergaat , doch ayne bitterbeid 
boud bet lange jaren. 
Naam. In 't Latyn Radix Puloronica, en Clematis 
tis Ronica. Jn °t Maleyts Accar Pouloron. In ’t 
Bandaas Tube Tuttunu, waar uit fcbynd , dat bet die 
Natie rekent onder de zoorten van Tuba, of Tuhe, 
want bet ook eenige gelykeni/Je beeft met de Tuba fteri- 
lis, inzonderheid met de bloemdragende zoorte. Andere 
zeggen Tebu Tuttunu, dat zyn de boofden, of einden 
van 't Zuiker-riet , waar van men geen reden geven kan. 
In *t Ternataans Beffa Magumi, dat is ‘regen-touw , 
gelyk bet voorgaande. + , ES" ZS 
Plaats. Men beeft bet tot nog toe nieuwers gevonden, 
dan op "t Bandaanjche Biland Ron, in ’t gemeen Poulo- 
ron genaamt , en aldaar op fteenige firanden wyd enzyd 
de booge klippen, en ruigte bedekkende. ‘Echter. de Ter- 
nataanen zeggen, dat bet by bum tieden ook bekend zy, 
ja zelfs bier in Amboina, omtrent oud Loeboe, en op de 
kuft van Hitoe, omtrent Lien ook groejen zal, doch by 
nader onderzoek bevinde, dot dit eem kleene zoorte van 
Peponafter is, waar van ziet in "t voorgaande Capittel. 
Naar veel moeiten beb ik "7 ook in myn tuin aan °t Ca- 
fleel Vittoria doen groejen, komende van twintig o der- 
tig zaad-korrels pas een op. Het wil geplant zyn in een 
mulle zandige grond, wat verheven, en lugtig , daar 
onder doode Craal-fteenen gemengt Zyn , en dan moet men 
wel getakte flokken daar by zeiten, daar op bet zig ‘uit 
breiden kan, anders beklimt het de naafte bomen. IR heb 
ook bemerkt dat bet in de tuinen wat cierlyker op waft, 
dan in "t wild op Jirand , daar de booft-ranken. diktvils 
onge/chikt groejen, by de leden daar de takjes uitkomen, ` 
knoeftig , en dikker dan aan °t achterfte, doch ik geloove, 
dat ’t geene van zelfs op flrandwafd, bitterder, en weer 
van krachten zy, dan ’t geplante. 
Gebruik. In Banda beeft dit gewas een groot gebruik 
in de Medicynen, voornamentlyk in alderbande buikpyn, 
krimpzel, en verjtoppingen der darmen, wanneer men 
van deze wortelen, of ryskens een [pan lang, in ?t en- 
keld water kookt, en drinkt. Zy geneezen ook daar me- 
de alle afgaande koortzen op dezeloe manier gedronken, 
de Bandangezen deze wortels met alle ran- 
riyks op Pouloron te balen, in kranzen 
izen op te bangen, bet eerfte afzied- 
azynde , kan men de wortelen, en ran- 
0g eens opkgken, doch wat barder dan 
ken droogen , 
„Op een reis. Tibemt men niet meer dan een ftukje van 
een vinger lang, ’t zy van den onderften flam , of van 
de wortels kookt dit in een Theepotje vol water, en 
drinkt bet als Thee. De wortelen zyn altyd beter, en 
van geur dan de ranken, de kranzen daar van 
“gemaakt, en in een beflote plaats bewaard , bebouden ` 
„baren bitteren reuk lange jaren, dien men 
Jiraks gee 
€ werd, als men daar by gaat, of een Weinig ban- 
delt. — um 
In "t voorgaande Capittel beb ik aangeroerd, dat Ca- 
reloe Vegon in Hort. Malab. part. 8. Fig, 25. be~ 
fchreeven, in gedaante , en eigen/cbap twyffelde tuf]chen 
Peponafter, en Radix Puloronica, gedert beb ik door 
myne vrienden een bondeltje van deze wortel op Ceylon, 
en Coutfcbyn aan de Malabaren laten tonen , dewelke ze 
aan den reuk, en fmaak ftraks kenden, zeggende datze 
in baar land ook bekend, en een zeer vermaarde wortel 
was tegens alderbande Slangen-beete gebruikelyk , en 
daarom in °t Portugees genaamt Raiz da Cobra, doch 
den Malabaarfchen naam badde den brenger vergeten, 
by bragte my echter een bondeltje van wortelen, en ran- 
kön mede 5 dewelke volkomentlyk accordeerden met ons 
Accar Bouloron. 
Ooo 3 . Zoo 
