482  HERBARII AMBOINENSIS ` Liber IX cap. LXXXV. 
CAPUT OCTOAGESIMUM 
QUINTUM. 
Olus Sanguinis, Utta Lala. 
Tta Lala eft Convolvulus , feu potius volubilis, 
flagella. emittens tenuia , rotunda, viridia, & 
lentiffima , non fragilia, que funis emitrit pol- 
licem craflus, externe rugofus, non lignofus , fed 
mollis , & herbaceus ‚interne porofus inftar Rottang,ex 
quo copipfum exítillat tenue lac, faporis amaricantis,, 
lllis folia infident folitaria longis in petiolis, trian- 
gularia inftar illorum Arifari, quinque, fex, & fep- 
tem pollices longa, paulo latiora, inferius binis acu- 
tis, & aliquando obtufis auriculis- donata; fed fem- 
per parum angulofa , atque prope petiolum , amplum, 
& planum formant finum inftar femi lune, ubi quin» . 
que nervi albicantes concurrunt, quorum bini infe- 
riores fefe in alios minores dividunt, Suntque porro 
craffiufcula, glabra, & mollia, abruptaque paucum 
exftillant lac. Quam maximé vaga locantur ad bina- 
tam palmarum diltantiam , faporem habentia Braflice, 
vel aliorum oterom.“ : EX 
Hic funis optime refert Convoloulum majorem, feu 
Haylale, fupra defcriptum , ipfius. vero folia glabrio- 
ta, & craffiora funt, ipforumque nervi ab utraque 
protuberant parte, atque auricule acutiores, & an- 
gulof magis funt, quam in Haylale, Mafticati cau- 
les, & folia gravem in odorem fere inftar aque 
turbide. Hic porro funis hanc habet proprietatem, 
quod convoluta ejus folia aliquamdiu. depofita in ver- 
mes degenerent, fic quoque ejus radices, ac craft 
câules vermes generant, fi per viginti quatuor horas 
in'aqua deponantur.: Quum ftipitem formaverit bra: 
chiam craffüm, tum flores modo profert , qui in lon- 
[^ Peace yee me racemis quorum bini excrefcunt 
imul-ex foliorum alis, primoque funt capitula fupe- 
yiús rotunda ,. € inferius acuminata , qua fefe-in flo 
fculos aperiunt pentapetalos, & fordide albicantes, 
in quibus quinque fimilia locantur ftamina flavas an- 
theras gerentia, quivis autem flofculus calici-infidet 
viridi, & tripetalo, poft floris lapfum pedutieulus ex 
€refcit acutis oris auctus, qui ad qliodvis latus te- 
huem gerit- pellieulam inftar binarum alarum, ac fu- 
Lo een Jocatur capiculum in binos apices 
iftin&tum, feu bifurcatum. à 2 , 
-Totus vero fruétus ultra pollicem craffus eft ‚ac a 
cy, plurimi autem flores fruftra decidunt, ita ut pau: 
ráctus in racemis excrefcant , qui maturi dehifeunt, ı 
óblongum exhibent pedunculum , qui ferien mentitur. 
Quodvis Hujus funis folium pro e ortum finum cras- 
fümve geniculum format, unde folium ad- unam in- 
flectitur partem. AES 3 
Nomen. Latine Olus Sanguinis. Amboinice Utta 
Lala, h. e. Sanguinis Sajor, Maccaffarice ;-& Boegi- 
ce Matta Matta. Ternatice Ugejabba, h. e Amboi- 
nenfe Sajor, quod nomen commune eft cum Viti 
alba, feu Paspaffan.. Baleyice Popongan. In Celebis 
ora Orientali Tamatia. Amboinenfes quidam hánc 
slantam vocant Usta Tuer; h, e. M sléice Savin Tamar 
eu Olus fatuum , quamipfius fapor fit fame duleis , un- 
de & raro folum coquitur, fed aliis mifcetur oleribus, 
x Locus. In minoribus crefcit filvis .cirea, Caftellum 
Victoriam , in pluribus vallibus , fefeque circumvolvit 
Circa quaslibet plantas. — Die wem 
"Ufur. Celebre eft olus, atque +que crudum adhi- 
beri poteft inftar Ulang Ulang , quàm co&tum.- "Ter, 
natenfes ejus craflum incoquunt funem aque, quam. 
propinant Itericis, qui pallidi, & Leucophlegmatiei 
fimul fant, nunquam folum coquitur , .quum. nimis 
vifcofum fit, fed aliis femper mifcetur dleribus. Fo- 
lia ejus aque etiam incoquuntur , qua tales Javantur 
homines, qui lenta Beribery, feu Paralyfi laborant. 
Tabula Centefima £? Oloagefsma 
Plantam exhibet, que Olus Sanguinis Rumpbio dicitur , & 
adfine videtur Citamerdu H, Malab. part. 7. Tab. 21. 
CAPUT 
LXXXV. HOOFDSTUK. 
Het Bloed-Moes. 
Tea Lala is een Convolvulus, met dunne, ronde, 
gras-groene , en zeer taaje ranken, die niet breken, 
en voortkomen uit een toux, die een duim dik is, 
van buiten ruig „ niet boutachtig , maar week, enkruid- 
achtig , van binnen poreus „als Rottang, waar uit wee 
dunne melk leopt , wat bitter van fmaak. 
Daar aan jtaan de bladeren enkeld, op lange fielen, 
en zyn driekantig , gelyk die van Arifarum , vyf, zes, 
en zeven duimen lang, wat meer breed, achter méttavee 
meefi fpitze, en zomtyds flómpe ooren, dotb altyà wat 
hoekig , en by den flee! maken ze een! vlakken, of wyden 
boefem , of inbam halvemaans-gewyze, alwaar vyf wit- 
achtige zenuwen t'zamen flooten, waar van de twee ache 
terfle zig in andere verdelen. Koorts dikachtig, glad, 
en zagt , afgebroken geven ze een weinig melk. Zy (laan 
zeer ydel, en wel twee banden breed van malkander y 
van finaak als Kool, of andere moeskruiden, Ld 
¿Dit touw Belykt zeer wel na de Convolvulus major, 
of Haylale, bier boven befobreeven , doch de bladeren 
yn gladder , en dikker y en bare zenuwen builen. ter awe- 
rap sted wit, en de ooren zyn fpitzer , en hoekiger danaan 
^t Haylale. De gekneusde ftelen, en bladeren bebben een 
geilen reuk y fchier als fpoelwater. - Koorts beeft dit 
vouw deze eigenfchap , dat de U'zamen gerolde bladeren een 
tyd lang weg gelegt in wormen veranderen ,; en 200 gene 
reeren ook de wortelen, en dikke fielen wormen, als ze 
een etmaal in water gelegt werden. Als bet. een dikke 
firuik dengen van een arm dik, dan brengt bet eerfl zjn 
bloeizel woort , bet welk voortkomt aan lange troffen ‚waar 
wan twee ftaan in den {choot der bladeren, en zyn knop- 
jes boven rond , en onder /pits, waar wit vuil-wittevyf- 
bladige bloempjes werden, waar in vyf diergelyke draade 
jes flaan , met ele noppen , en ieder bloempje haat opeen 
voetje van drie groene blaadjes, na "t. afvallen van de 
bloem groeid een langwerpigen fleet , fcberp van kanten y 
ie aan soar een wei velletje beeft, als twee 
vlerken, en boven op nog een langwerpig knopje, in twee 
jpitzen verdeelt y ai am Fura iioi get T 
t Chey Soer m: tan 
T id f oen P Rib: EGO N > 
$ Dedi vrucht is miim een ge, en een wine 
Sëch i dan echt | 
gelykende bet blad van een Amboinfchen riemy 
- nage debi meefte blozizel Wald af , zoo dat men weis 
y ten aan de troffen ziet; dewelke ryp wyndeopen- 
berfien, en een langwerpig fbeeitje "iti welk 
bet zaad zyn wil. » rant Boh odipU 
leder blad van dit touw beeft by mm oor een 
bocht, of dikke knie „ waar door bet-blad na de-eene 2yde 
gedraait ftaat. emee ROS ea spe ZA | att 
„Naam. In’t Latyn Olus Sanguinis. In ’t Amboins 
Utta Lala , dat is Bloed Sayor:"” Maccaffar$ , en Boeg 
Matta Matta. Ternataans Ugejabba,. dat is Amb 
Jebe Sayor, een naam gemeen met, Vitis alba of Paspas- 
fan. “Baleys Popongan.- Op Ce porte e amatta; 
nmige eezen noëmen dit gear Urea Tuer, dat 
isin t Moleyts Sayot Tawar, y laf ences , dewyl zt& 
Jmaak ganfeb laf-zoet is, daarom bet ook zelden alleen ges 
kookt , maar onder ander Sajor gemengt werd. 
Plaats. Het waft in "t. kreupel-hofch rondem.b t 
Pine. in de e MA rei priis le e 
derbande ruigte, 
“Gebruik. Het is een vermaard Moeskrùid; en kin zoò 
wel raauw , gelyk een Ulang Ulang , als gekookt gegee- 
Aen werden. De Ternataanen koken zyn dikke touw in 
water, en geven bet zelve te drinken aan Geelzugtige 
menfchen, die een bleeke , en ongezonde coleur hebben, 
nooit alleen gekookt , om dat bet te flymerig vald, 
maar-altyd met andere Moeskruiden gemengt. Men neemt 
ook dé “bladeren, kookt dezelve im water, en waft daar 
mede*zodanige lieden, dewelke aan een langzamen Beri- 
bery, of Lammigbeid gaan. 
De Hondert en Tachtig ffe. Plaat 
Vertoont een plant, welke het Bloed-Moes by Rumpbius ges 
naamt werd, het geen fchynt zeer na te komen aan de 
Citamerdu van de A, Malad. part, 7. Tab. 21. 
353 LXXEVE 
