IX Boek. XC Hoofifl. 
CAPUT NONAGESIMUM, 
Adpendix laciniata, Sambong. 
Ic funis brachium infantis circiter craflus eft, 
I | rotundus, non lignofus, fed gramineus, & vi- 
ridis, nihilominus lencus, interne fungofus ad- 
modum, & ex vagis craflisque compofitus filis, ex- 
terne obductus pilofa textura, & pruriente lanugine, 
fefe arboribus figit ubique per longas radices hafce 
ambiens, pennam circiter craffus fine lateralibus ra- 
mulis, externe rugofo obdu&us cortice. 
Funis hic ar&e quoque arboris cortici adcumbit, 
fed fefe non ipfi figit, ac facile avelli poteft. 
Folia craffis infident petiolis, qui ad folii ortum 
finum retrorfum formant. 
Folia ipfa ultra tres pedes longa funt, ac binas 
fpithamas lata, in decem, vel undecim majores laci- 
nias diftinéta inftar majoris Polypodii, fuperne autem 
integra funt, & rotundum formant apicem. 
Lacinie inzqualis fant magnitudinis, quedam enim 
unicam, alie binas tresve gerunt medias coftas, ip- 
farumque apex femper antrorfum flexus eft, ach fo- 
lium in tot partes diffectum effet , inferius autem 
prope petiolum hz lacinie latiores funt , unde di- 
gnofcitur naturales effe. 
Fructus funt etiam inftar manubriorum teli Kriffe , 
unus alterve füpra fefe invicem erectus , quinque fex- 
ve pollices longus, binos digitos craflus, circinnata 
pilofitate obduétus , ex parvis cancellis conftruétus 
inftar Siriboe, primo glaucus, dein fufcus, ac de- 
hifcens; Funis extremum plerumque fefe dividit in 
bina recta, & longa cornua, que funem , & folia 
propagant. : ; 
ic funis facile majori cultro diffecari poteft inftar 
ftipitis Braffice , fed cavendum eft, ne pilofa lanus 
go cutim tangat, quum pruritum excitet. 
Sapor tam foliorum quam corticis radicum aquofus 
eft, parum ad illum Filicis, vel Polypodii adcedens. 
Nomen. Latine Adpendix laciniata , juxta Malaienfe 
Amboinicum Tapanawa Tairis. Baleyice Sambong , 
Javanice Bullu Mappa. : 
Ufus. Javani; & Baleyenfes ifta cornua fupraignem 
parum torrent, que contundunt , fuccum dein expri- 
mentes, quem propinant gracilibus, & languentibus 
equis, & vaccis, que inde curantur, bonum conqui- 
runt habitum, & pingnefennt i ; 
“Interna funis fubftantia contrita, & inpofita luxa- - 
os curat pedes, & manus — |... . 
rua Bale enfes in majori ufu eft quam apud Am- 
boinenfes, illi enim vaccas hifce pafcunt foliis, ac 
prefertim ferventibus menfibus, quum arvi gramine 
deftituuntur, vacce enim hzc maxime amant folia , 
uti.& turiones, quum nulla ipfis adfit acrimonia. Alii 
cor mafticant , feu internam ejus fübftantiam cum Pi- 
manga, & calce, ut dentes fufci , & nigri fint, ‘quum 
“prius politi fuerint, quod ipfis ornamento infervit. 
Hoc etiam peragunt cum cortice longarum radicum, 
qua inftar tenuium ferpentum circa arborem depen- 
SE Rhe CPI GE SE E | 
In 
Tom. Y. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
489 
XC. HOOF DST UK. 
Het ingefneede Aanhangzel. 
EN JI een touw omtrent een kinds arm dik, rond, 
niet boutacbtig , maar grasachtig, en groen, niet 
te min taai, van binnen zeer voos, en van ydele 
grove draden gemaakt , van buiten bekleed met een baair- 
achtig geweef , en een jeukende wolacbtigbeid , bet begt 
zig aan de bomen vaft, overal met lange wortelen dezel- 
ven omgevende, omtrent een fcbaft dik zonder zyde-tak- 
Jes, buiten met een ruige fchor (Je. 
Het touw zelfs leid ook digt tegens de {chor (Je des booms 
aan, doch boud niet vaft daar aan, en men kan bet ligt 
aftrekken. 
‚De bladeren ftaan aan dikke flelen , dewelke in’t bee 
gin van "t blad achterwaarts een bocht hebben. 
‚ De bladeren zelfs zyn ruim drie voeten lang , en twee 
Jpannen breed , in tien, of elf groote fnibbelen verdeelt , 
gelyk aan bet groote Polypodium, maar na vooren Zyn- 
ze heel, en maken een ronde fpitze. ; 
De fnibbelen zelfs zyn ongelyk van grootte, want zom- 
mige bebben een, zommige twee, en drie middel-ribben, 
en bare fpitze is altyd na vooren gekeert , even als of bet 
blad in zoo veel delen gefcheurt vas , doch achter by den 
Seel zyn deze kerven breeder , waar aan men bekend > dat 
ze natureel zjn. — 
De vruchten zyn mede als Kris-begten, een, of twee 
boven malkander, vyf, en zes duimen lang, twee vin- 
gers dik, met een grofzandige ruigte bezet, kleen geruit 
als Siriboa, eerft /paanfcb-groen, daar na bruin, envan 
malkander gapende, bet uiterfle van "t touw verdeelt 
zig gemeenlyk in twee regte, en lange boorens, dewelke ` 
bet touw, en bladeren voortzetten. 
Het touw kan men ligt met een Parrang doorkappen 
als een Kool-ftronk , mad men moet de baat Follies rif 
laten op de buid komen , want zy maakt een jeuken. 
al aperi zoo van bladeren at Jebor fe der wortelen is 
waterachtig, een Weinig na de Waren, o, y 
Willends, ^" 8 Waren, of Polypodium 
Naam. In’t Latyn Adpendix laciniata , na 't Ma» 
leyis, Amboins Tapanawa Tairis, op Baleys Sambong, 
Favaans Bulla Mappa. 
Gebruik. De Favanen, en Baleyers neemen de ‘voor. 
noemde boorens , bradenze wat ‘over "t vuur, kneuzen- 
ze, en Perzen den zap daar van uit, dewelke zy de ma- 
geren, en queinende Paarden , en Korjen te drinken ge- 
pen, are dane ean geneezen, wel gedaan, en vet 
Het binnenfte des touws gewreeven , en 
geneeft ook verfkuite banden, en leden SE) 
By de Baleyers is bet in een grooter gebruik, dan in 
Amboina, want aldaar voeden ze de Koebeeften met deze 
bladeren , en dat in de beete maanden, als "er geen gras 
op ’t veld is, want de Koebeeflén eeten deze bladeren 
gaarn , als mede de jonge uitjpruitzels , vermits daar 
gan/cb geen fcberpigbeid by ts. Andere knouwen bet bert 
met Pinang, en kalk, om de tanden bruin, en zwart te 
maken, als zy dezelven eerft gefcbuurt bebben, "t welk 
zy e, Pd C. ud Aer p ddp 
‚Dit doen ze ook met de /cbor/Je van de lange wortelen. 
die als dunne flangen om Fis oh hangen, " ay 
