

XCI 



§. 30, Pondus LioM* Ut quaccunquc <lc ligni nalura pri- 

 maria ct ncccssaria esse vidcnlur cdcrcmus, li.ru I abs re fore 

 cxistimavimus, si quorumlam lignorum pondus trtitina cxami- 

 namlum curaltiri fuisscmus. Id ncgotium benigne susccpil Dr. 

 Ludovicus Seidelius, asus aliquot ligni exemplis prorsus sio- 

 cis^ quae in aCro sub calorc + iSo K. , lorn oblila ccra, cujus 

 spectficuin pondus nolum crat, in acre et in aqua stunmac densi- 

 talis pondcraia cl protinua ad calculos vocata sunt. Hacc sunt 

 quae cvcncrc: 



Somen Pal mac. 



Pondus specificum. 



Pondus pedis cubic!. 





[ Phoenix daclylifcra • 



C39S5 



13.58 Paris* Kilogram* 





Fnlcrpe cdulis ... 4 



0,5925 



20*31 





Ituntbia monl ma 



0,6otf7 



20,80 





Calamus scipionum (minor) 



0,6228 



21,35 





Calamus scipionum (major) 



0.6773 



23,22 





Calamus albus , 



0,7173 



24,59 





Cnbimus albus (vctustior) . 



0,72Jy 



24,85 





Ocnocarpus minor 



0,7 1 -6 



24,fio 





Syagrus bolryophora 



0#7214 



24,73 





Goonoma Polilianu * 



0,7716 



26,45 





Dorassut Acthiopum 



0,3229 



2&20 





Astrocaryum Murumurii . 



M3&0 



39-01 



I'utamcn fruetus (loci lapidcac 



Ii2673 



44,13 











L)E AMYLO, SACCHARO, SILICE IN r CAUDICE PALMARUM. 



§. 09. Amylon. At in caudicc palmarum non solum est 

 libra lignosa, ad cujus succcssivam formalioncm animum ad- 

 vertero tlcbcnuis, verum eliam aliquot aliac rcperiuntur in illo 

 subslanliac cacquo in molds satis copiosac ct largac; ex quibus 

 dc amylo primum acturus sum. Uti in omnibus plantis. quae 

 amy! 1 copia praccclltml, ila in palmfc quoquc est parenchyma, 

 in quo granosa luijtis corporis vcgctabilis massa nascitur cl ilia 

 non lam in juvenili arboris actalc, quam eo tempore, quo jam 

 cerium viiac gradum assccuta est, pracscrtim quum caudicem 

 cflingcre cocpil, Hacc substantia modo parenchymal!* ccllulas 

 fere lotas cxplcrc vidclur, modo simul occurrunl imtcilago, sub- 

 slantia albuminosa, azolicum continent* extractive, infective et 

 sales, quibus tclac Iribuilur color subflavus ant rubro-canus, ab 

 albco recedens. Jam Mohlius supra Cap. I. §. G, commemo- 

 ravit, quanlilalcm granorum amyli cemi „pro aclalc aul pro 

 tempore floris ct fructificftUonis admoduin variabilcivi." Qui- 

 bus pcriodis palmaceus caudex summani amyli copiam otTcrt. 

 illud suinlu parench) matis ipsius sc explicasse vidctur ncc so- 

 lum intra ejus cellules, scd eliam, pariclibus cellularum parlim 

 dissolutis, extra cellulas sub specie levis albiquc pulveris inter 

 fibras versari. Ita ego illud maximc vcrno tempore, priusquam 

 nova gcrmina cmincrcnu in rhizomate Sahafis mexicanae ani- 

 madvcrli- Idem probabile csl oblincre in Mctroxylo scu Sago? 

 quod genus praccipuc praebel amylon, cui indc est nomen no- 

 lissimum Sngu. 



Si caudicem mirabilis liujus arboris, qua aclalc multum 

 habcl amyli , secundum longitudinem discideris . inter fibras 

 quasi farina sparse vidctur esse. Dolendum est, accuratiorem 

 Sagi dcscriplioncm ct, quo modo accrcscat, inquisitionem , ad* 

 hue desidcrari ab illls botanicis, qui patriam ejus pcrmigrarunl 

 ncc ego melius quidquam cognovi, quam quod tradidit cgrc- 



gius Rump hi us; ex ejus nuntiis. quae sunl gravissima ; hicco 

 in adnotalionc adjiccrc baud absurdum duxi*). 



Ex his, quae subjecimus. id polissimum clucet, amyli 

 cxplicalionern procedere per periodos et cohacrcre cam ipsa 

 cvolutione floris et fracttficai lotus* Pacne dixcris arborcm cciio 

 tempore grtwitfam esse cum hoc inferno ct hominibus salobri 

 fruclu, uti alia ]>criodo est in suum usum, ad scrwindum suum 

 ipsius genus, evolvendo fruclu ct scminc. Illam pcriodum, qua 

 amyli matcrics perfecla est, ut cognoscanl incolae, pcrforanl 

 tcrcbra stirpem, medullac particulam depromunt cjusquc copiam 

 amyli examinant, in manu cum aqua conLcrcutcs. 



Hujus igilur palmac caudex est ducendus tanquam labo- 

 ralorium, in quo c mero succo pracparatur amylon. scd hoc 

 ipsum rursus soivilur, ul adsiut lignosac fibrac ad condensan- 

 dum caudicem ct ut validus spadix cum (loribus cl fructibus 

 qucat profici. Amylon constat habere auctore clar. Faycno 

 in 100 parliculis **) Vi,oo C; 6,6/1 H; ht* f 3$ O , aul 



*) l!uju> rdnU tna\itnc npectant speciem Jtltfroxjli ItumpUii Mart. p. 214. 

 I. 102. iMttf&xyfon Sagum *ou Sagum gtmiinam Humph. 1* p, 75. 1- 

 L It. ir. . UluniCt KumpluA II p. i :> .?. . Sagum st;iiiosani T\o\h. Dor. 

 Vml. p. 623.). Vm ilia arbor tlirps monocarpaca; ubl primum fruclu* 

 proiulil, ilvmoritur, quo tempore nlltHidinvm 25 — 50 pedum est con- 

 »ecuia. Vm cauilici fere \\ pollieei a pertplicria versus intcriorcs 

 partes albcum. non ita durum lignum; magis introrsnm ronsistit me- 

 dulla apongio*a, madida, libri* commixM, cuju* ccllulno grant* amyli 

 Mint faretac. In juveue»cmlc T iiuodamuHmo immaluro caudice t malaveo 

 Foflittetti incat exii'ua inouu iiuautita* iimvli, quud Mini incipit au?cri| 

 i|uum »lirj>» ma^mis aculco* in parte iupcriorc , cl in vaginU inferio- 

 rum foliornm decu*b>iL S!mula(<[UC hacc arma lunt £il>jvcta et frondc* 

 albea pruina coepere esse imbutac, lamquam pulvere calceo eonNper- 

 sac, nde»t maxima amvli copia, Hoc sUdium vilac amboiuiee iliiiiur 

 Maajnttih * t* e* arbor albcscit* I'lii spadi\ pedem longu* crumperc 

 coepil, alierum est stadium, amboinirc Ossu sen OstuI t malavcc Saga 

 fronting 7 t. c. nrbor pracgnans, in qua jam pars aliipia atnjli ad for- 

 maudas ligni fibras conauuitn est. Stadio eliam poslcriorc, quod am- 

 boiuiee Caridlu Xleuwcr~4y<n % aut mnlajce Majang colowar^ Alajang 

 JIara t i. e. foetus prodiit, dicilur, spadix jiiveuis in cacumiuc palmae 

 aUiludincm 4 pedum eonsecutus i*»t , *cd vaginas anas, e ijuibus lloris 

 ramicuH sunt prodituri, nondum aperuiU Hacc Irta sladia palma pot- 

 est pcrcurrissc neqnc Umeu amvli quantitas valde est demimita. At 

 ipiuui ijuarlA periodus, inala\ice Iluhja ^««5» amlioinicc Batatla Sitrutn, 

 L c. germen ramificat, adest f qua spadix 6 — to pedes alius est ct 10 

 pedes in circumfcrcntia liabct, turn maxima pars aimli jam ad crassas 

 libras ligni elTicicudas adsiimpla est. Id magis eliam u*u veuit in duo- 

 bus po>tremis stadiis malavice Sirifr&a t quum Spadix llorCscit, cl lttihoa t 

 ubi maiuros fruetus fert- Dcinde abest piano Aim turn, et interior pars 

 caudicis rccepit in sc fibrosnm ligni icxluram. Quanlitas fariuac sagu, 

 quam arbor sana ct valida profcrl, fere ad 400 immo GOO libras compu- 

 talur, (Celcrum lite Sagu raro in mcrcaluram abit Kuropacorum, scd in 

 palria consumitur.) — lie Metroxjto foitgitpmo Mart, p, 216* {Sttgo 

 fonghpma Jll., Uumpbia II. p. 154.), quae dctcriorcm speciem sagu 

 Oflbrti Iluruphius tradil ( amylon ad exlremum usque quartum sta* 

 dium in caudicc remanerc, atquc dc S<rgo fytvatri Uumph. I* p. 75* 

 No< 2, I quam nunc lUumius, Humph. II. p. 153. 156. indicat diver- 

 sani a JHetroxyfo dato % ad quod ego c litcris illius cam refciend^m pu- 

 UTOrtm) narralur, amylon inter duriorcm fibnrum iclam adesse, „doncc 



fruetus propullolcm 11 . Quod iilinct ad Ndrvxylm law* Uwt. p.3lG M 



CK qua irbOrO Capilur plurima pars farinac sagu, quae in l^uropacurum 

 manU« Irtltsit, illud. quod Rompbivf dicil, ornylun ad icrlitirn u»quo 

 stadium augescere, non convenil cum ii» ( quae KoonlgEut aueioriuto 

 culloris Sagi Malauccnsis cdidit (Annals of llolany L \k 199.1. llic 

 pcrspieuo dicil: periodus, in qua maxima sagu quantitas iti arboro 

 invenitur, est quum ilores expand! coepenmt. Antca medulla csl im- 

 perfecta, ct minus liabct Amyli cl poslea *agu lit durus ct ligncus. Si 

 panicula c*t valdc grandis ct coronam folii aupcral, larga messis cx- 

 pectalur. Arbor bene cxculta ex bis nunliis praebel 4^5 et J picols 

 f:irinac sagu. Scd id valet nommi dc sylvcslribus arboribus; cae quae 

 in borlis coluntur, 2 — 3 Untum picols exbibent. 

 **j Kon ignoro, nupcr el. rayenum de fonnaliouc ligni protulisse opinio- 

 ncin, qua illud inalerie ccllulosa prirnaria conjuncia cum secundaria 

 scu, uti vocavit tile, malcrie incrustantc fingcrciur; ncquc tarncn de 

 liitt rebus chemtcac artis lubct permigrarc scmitas; scd polius optave- 

 rim, contingat, ut quam primum accuralus rerum naturae indagator 

 in India ipsa in*piciai tnirabilcm sane moduin, quo in caudicc i)/dro- 

 xyli tarn cito amvlun pneparelnr. 



