XXIV 
Topinambarana, versus meridiem, ut in silvis primae- 
vis vagantes herbas colligeremus. Primo parva lintre 
per canales profundos, qui propria vegetatione silvae 
Ygapó (silvae inundatae) coronati sunt, vectis pate- 
facienda nobis erat via per labyrinthum humilium vir- 
gultorum et arborum funibus aphyllis connexarum , quae 
hasce conficiunt silvulas. Ab iuitio se offerebant variae 
arbusculae Licaniae, Walleniae laxiflorae, Cybianthi 
penduliflorae, Eugeniae egensis et aliae ejusdem ge- 
neris species foliis parvis extructae, Nectandrae ca- 
nescentis, Anonae tenuiflorae et foetidae, Duguetiae 
Spixianae, Godoyae gemmiflorae, Phellocarpi Ama- 
zonum, Drepanocarpi floridi et Cristae castrensis, 
Hecastaphylli Monetariae, variae Ingae species, Ili- 
cis Macucu, Blakeae quinquenervis, Gustaviae au- 
gustae, Sagoneae palustris etc. In pluribus locis in- 
venimus sarmenta densa, validis aculeis armata illius 
Smilacis, cujus radices constat venire nomine Salsa- 
parilhae lisbonensis, inter quae arbor Cacao (Theobro- 
ma Cacao) diffudit ramos foliis directis praeditos; 
hanc superavit Bombax Munguba, de cujus ramis illo 
ipso tempore magnae et oblongae dependebant capsu- 
lae. (Haec vegetationis forma lectori benevolo appare- 
bit maximam partem in tabula I). Illa autem ripae sil- 
va non nisi ab Hydrochoeris Capibara et magnis Cro- 
codilis nigris videtur amata, quorum illi nobis adpro- 
pinquantibus pavidi recessere in ripae virgulta, haec 
vero dira amphibia intrepida et vasto rictu anhelantia 
circumnatabant et eo tristiora reddebant atque horri- 
diora haec deserta, ubi animus continuo metum inter 
et cupiditatem vacillat. In his canalibus postquam fere 
duo milia passuum ab amni ipso eramus remoti, iis lan- 
guidioribus ad terram ascendimus in silva, quae toto 
habitu ab antecedentibus discessit. Indiani clamabant: 
»Aique Caá-eté,“ „haec est vera silva, primitiva“ Erat 
hic gravis quaedam obscuritas ac frigus salubre, quum 
ingeutis ambitus arbores nec nisi jam altissimae coma- 
rum coronas distendentes ita essent inter se arcte den- 
seque contextae, ut soli rarus pateret aditus. In pri- 
mis vero videbatur mirum, quod hic humiliores ligni 
inferioris arbores fere plane desiderabantur atque so- 
lun paene omni graminum herbarumque carebat tegu- 
mento. Illos gigantes perspicue apparebat tamquam in- 
vidos non alii praebere locum vitamque vegetationi, 
quum fastigiis altissimis fere ad centum pedes in aérem 
diffusis detraherent plantis aetate formaque minoribus 
lucem ad vitam illis et vigorem necessariam. Aliquan- 
tum deinde in interiores terrae partes progressi tandem 
ad illas penetravimus arbores, quas tibi, lector benigne, 
in hac tabula proposuimus. Hicce videbar intrare tem- 
plum magnificum, non illud extructum hominum opera, 
sed quod magnus naturae auctor, quod Deus ipse con- 
fecisset, ut spectantium pectora sancto impleret concute- 
retque praesentis numinis horrore. Quo solet animus com- 
moveri sensu pio ac divinanti و‎ ubi in quiete solitu- 
dineque noctis verto oculos in coeli immensam profun- 
ditatem et siderum copiam non numerandam, eodem sum 
affectus in sublimi hoc nemoris delubro, cujus quasi 
TABULAE PHYSIOGNOMICAE EXPLICATAE. 
> 
XXIII 
tuis imaginem vetustissimarum illarum arborum, quas 
quondam adspexi ad flumen Amazonum. Hodie quoque, 
postquam multi anni praeterierunt, adspectu illorum gran- 
dis aevi gigantum eodem modo me sentio perculsum, 
atque vultu ingentis alicujus hominis; hodie quoque me 
alloquuntur animumque implent pio quodam timore, ho- 
die quoque in pectore excitant tacitam illam admiratio- 
nem, qua tum tenebatur animus. Haecce admiratio simi- 
lis est amni lato profundoque, ejus fluctus sunt mentis 
humanae cogitata, sunt pectoris sensus non omnes enun- 
tiandi verbis; quae cogitata ipsa et sensus perducunt 
mortalium animos in aeternum illud et infinitum numinis 
summi imperium, ad quod non: nisi cum sancta piaque 
penetramus reverentia. Hoc est illud Savyuacew, quod 
Paro dicit initium esse philosophiae *) quodque ego 
dixerim etiam ejus esse extremum. An forte audax illud 
mentis tentamen scrutandi, quid sit summum et absolu- 
tum, quinam mundi fines, qua ratione regatur a Deo, 
unde sit orta materia, quid bonum ac malum quoque 
modo invaserit genus humanum — plura proficere atque 
validius esse credideris, quam timorem illum reverentiae 
plenum et sanctam illam admirantis animi divinatio- 
nem? Haec nos captos tenet non in arguta quadam 
meditatione, sed in pio conceptu, tum quum animos 
patefacimus illi ipsi et ingenti omnium rerum appulsui, 
quotquot Deus extra nos collocavit atque haud dubie eo 
consilio, ut alloquio tangant mentem animumque perstrin- 
gant hominum per ignea divinae aurae flamina, illius au- 
rae, quae ubique regnat, creat, auget, quae, ubicunque 
quis offert aurem, sonora voce auditur! Hujus philo- 
sophiae me quidem esse sectatorem et libere confiteor 
et audeo hicce enuntiare; etenim postquam verum co- 
guoscere et res divinas altius penetrare diu studui 
atque ea, quae solet esse probi juvenis industria, in 
siccis rupibus vel arenosis meditationis syrtibus haesi; 
impulsus vero ab interno quodam impetu, qui non ex sola 
mente, sed ex cuncta animi mei indole oriundus inpri- 
mis nutriebatur atque intendebatur — ab hoc impetu, quasi 
a Dei, quae in me insita est, conscientia, deductus sum 
ad illam Platonis admirationem atque ex hoc limpido 
fonte sitiens pectus hausit dulce levamen et validam 
animi remissionem. 
Noli mirari, amice lector, quod ejusmodi verba 
hicce invenias neque indigneris, quippe cui non nisi 
raro Sit licitum certos investigandi limites transgredi 
ac tecum de iis agere rebus, quae nos reddunt trau- 
quillos eorroborantque pectus et in magna hujus orbis 
fragilitate et miseria fere solae hominibus possunt dare 
solatium. 
Die quarto mensis Octobris anno 1819 cum S»rxio 
meo itineris socio et compluribus Indianis comitantibus 
egressus sum e Villa Nova de Rainha ad fluvii Ama- 
zonum ripani australem sita, quam vulgo nominant 
*) Cfr. Theaet. p. 155 D.: uala ydp ۵۵0۵۵0 0 
To maSos TO Savuá&tiv* ov yap م22‎ apxÿ ۵۰2۵۰ 
copias avt», et Aristotelis Metaph. 1, 2: dia zo Sav- 
هر‎ 6 ttv oi avSpwrot xat viv Kai td rpGroy parto 
giÃogogeiv. 
