LXVI 
ibi etiam nunc illa medii aevi cogitata de elementorum 
temperamentis, ut persaepe in Brasilia audias, aerem 
quidem illic esse calido temperamento , verum eo fri- 
gidiore terram, unde plantis non longius per tem- 
pus continuum possit suppeditare nutrimentum neque 
vero etiam ulla arte humana solum. illud nativa hae 
posse liberari inertia. Etenim quum in iis Europae 
imperiis, quae summa agrorum praecellunt et optima 
cultura, dictum illud „knowledge is power“ cognitio 
est potentia, fere ubivis videamus probatum ibique 
rusticum vi et scientia adigere quasi glebas ad largas 
messes proferendas, Brasiliae cultores freti uti ampli- 
tudine agrorum ita soli ubertate ea tantum modo, quae 
maxime sunt necessaria, comparant, eaque fere in soli 
natura dignoscenda et cui illud maxime conveniat cul- 
turae versantur. Discernitur Massapé terra opima, nigra, 
tenuis, subpinzuis, satis humoris complectens et Salão, 
solum firmum, lentum ferreo oxyde plus minus subrub- 
rum argillaceum; porro Apicú, quod solent vocare litorum 
incolae lutum illud tenue, motibus maris ad litus evo- 
mitum quasi et depositum, coloris albescentis, quod 
cum ad alia tum ad formulas est peridoneum, in quas 
sacchara infunduntur. Tum dignoscitur solum siccum, 
arenosum, leve ( Areisco), utpote quod minus faveat 
culturae. Deinde differunt loca quae vocantur Vaur- 
gems seu Varzeas, quae plerumque pingue subni- 
grum argillaceum solum arena mixtum continent, Ta- 
buleiros, quae sunt colonis regiones siccae, editae, 
gramine aut passim arboribus tectae, denique diversa 
genera agrorum vel potius loca purgata (Roças), quae 
modo combustis silvis primaevis aut Capoeira, modo 
Catingas aut Capoes extitere. Quoniam experientia fere 
docuit, ubi variae fruges optime procedant, agricola 
omni seposita scientia et indagatione íradita sequitur 
praecepta; uti cognitum habet, Massapé perbene inser- 
vire Saccharo colendo, quod ibi laete pullulat et plu- 
res per aunos conservatur, quum hoc solum speciebus 
Manihot aliisque tuberiferis plantis, uti Dioscoreae, 
Batatae humidius sit, unde facile putrescant; porro 
Zeam Maida magis quam Oryzam, quae humido et leviore 
indiget, amare grave; tales quidem opiniones satis 
sunt inter Brasilianos diffusae, at scientia in agris 
colendis et docta quaedam ratio propemodum esí terra 
incognita. 
Hac vero cultura, quae in silvis versatur consu- 
mendis, sponte apparet non solum extingui silvarum 
genera nobilia, verum etiam tellurem omnino hac violen- 
tia, quae adeo aliena est a plantarum natura, quam ma- 
xime: privari fertilitate. Nam si in campis partes jam 
exsiccatae plantarum herbacearum absumuntur igne, 
illud non ita est perniciosum, uti in illis regionibus, in 
quibus plurium annorum ligna sunt consumenda. Silvis 
saepe denuo recisis tellus magis magisque hebescit. 
Sunt quaedam regiones, maxime in orientali parte pro- 
vinciae Minarum, ubi silvis eo modo extirpatis et tali 
insana colendi terram ratione adhibita singulare ali- 
quod effectum est, id quod primus nobis indicavit S. 
Hırarıus. Ubi enim solum cultura marcidum non dat 
TABULAE PHYSIOGNOMICAE EXPLICATAE. 
LXV 
formae singulares desiderantur, praecipue genera illa 
nobilia, quae tarde increscentia aut ligni densitate, 
tenuitate, gravitate aut pulchro ejus colore excellunt. 
Haud raro ad has silvas humiliores revertitur colonus, 
quas ineunte aetate sioca extirpat flammis, ut denuo 
ibi plantas suas disseminet. Hac in re persaepe intel- 
liget solum istiusmodi non longiori culturae posse in- 
servire, messibus mox diminutis, quae, etiamsi multo 
sint quam in Europa uberiores, non videntur tamen 
recompénsare sumtum et studium multorum servorum 
in iis collocandum. Unde fit, ut tales plantationes jam 
altero saepe anno relinquantnr; iterum tunc redit Ca- 
poera, quae a priore eiiam differt, et certo tempore 
colitur atque deseritur. 
In soli aut foecundia aut sterilitate est positum, 
transeatne ipsum prius an serius iterum in virgulta 
silvestria, ut deinde paulatim validior vegetatio accres- 
cat nemorum. Omnino autem regiones mari affines 
prius constat effingere vegetationem secundariam, quam 
quae in mediis terris sitae sunt, cujus rei causa cum 
videatur esse solum validius argillaceum e granite or- 
tum et gneisso dissolutis, tum praecipue aeris humor 
multo uberior, auctus nimirum vaporibus ex aequore 
escendentibus, quo accedit fontium in illis montanis aut 
certe clivosis tractibus largior numerus. In interiori- 
bus partibus, ubi terra magis magisque effertur, om- 
nino minus viget arborum incrementum aíque ampli 
silvarum primaevarum tractus fere solum in vicinia 
inveniuntur fluviorum. Unde tibi ad altos campos Mi- 
narum Goyaz et Matto Grosso progresso rarae modo 
offeruntur silvae, potius fruticeta (Carasco) et arva. 
Hic igitur arbores jam natura infirmiores, ubi primum 
hominum sunt manibus extinctae, lentius tardiusque 
redintegrari non est quod multum mireris. Sequitur 
ergo, ut ratio agriculturae Brasilianae, quam ex iis 
quae dicta sunt apparet in silvarum, non uti apud nos 
in agrorum, constare rotatione, pro locorum diversitate 
diverso temporis spatio perficiat rotationem oporteat. 
Nam dum alibi agricola (Fazendeiro) compluries per 
vitam ad eundem locum potest se conferre, est ubi 
semel modo queat debeatque filio transdere Capoe- 
ram restituendam. Illae rotationis periodi a sex annis 
ad triginta pluresve discedunt. —Sicubi agricola in 
multos annos nullam silvae expectare potest juvenilem 
vegetationem atque igitur solum plane censet exhau- 
stum, tantum abest ut id stercorando allevet, ut omnino 
in colendi agros modo rationeque neque aratrum adhi- 
beatur neque stercoratio sit in usu. Pecorum enim cura 
in his ipsis silvarum ubertate insignibus locis est per- 
quam exigua atque aratrum et coloni reformidant et 
servi nigritae, qui usum aratri atque quo modo ju- 
menta hoc utili instrumento inserviant homini ne mi- 
nime quidem coguoverunt. Id vero cum misera co- 
haeret conditione, qua in Lusitania ipsa haesitat agri- 
cultura. Ibi enim aeque, atque in Brasilia rectam agri- 
culturam jure dixeris inde ab A. HERRERA, spectatis- 
simo agriculturae in Iberia auctore, nihilo profecisse, 
immo in quibusdam rebus recessisse in deterius. Valent 
