121 



ook bijgedragen de opvatting, dat de infusiediertjes uit de lucht moesten komen en 

 door de aroma's werden aangelokt. 



Maar keeren wij tot L e e u w e n h o e k's brieven aan Gale en aan H u y g e n s 

 van 1676 terug. 



Hij geeft daarin zijn welbekende beschrijving van de verschillende door hem 

 in den loop van 1675 \vaargenomen vormen, waaruit blijkt, dat hij de gewone in- 

 fusorien van de raderdiertjes heeft onderscheiden. 



Veel belangrijker is echter het feit, en daarop is voor zoover ik weet tot nu toe 

 nog door niemand de aandacht gevestigd, dat hij toen reeds, dus in 1675, ook de 

 kleinere in de infusies levende wezens gezien heeft, welke door Spallanzani 

 omstreeks 1766 infusorien der tweede orde, door Ehrenberg in 1838 vibrionen en 

 later, naar het in 1841 door Felix D u j a r d i n opgestelde geslacht Bacterium, 

 bakterien genoemd werden. 



De daarop betrekking hebbende zin in den brief van Leeuwenhoek aan 

 H u y g e n s is de volgende: 



Ik heb vijf verschillende waarnemingen gedaan met infusies van heele peper- 

 korrels en van 2% ons gestooten peper, waarvan ik met alle bijzonderheden zal 

 mededeelen, maar alleen, dat wanneer de peper twee maal 24 uur in het water had 

 gestaan, ik een ongeloofelijke menigte van die kleine diertjes in een enkele droppel 

 waarnam, die sterk in aantal toenamen, zoodat ik naar waarheid zeggen kan dat ik 

 daarin heb zien leven en zich bewegen meer dan honderdduizend in een enkele van 

 de oppervlakte genomen droppel, terwijl andere dit getal nog tienmaal grooter 

 schatten. 



In zijn brief in de Philosophical Transactions van 1676 spreekt hij, bij het 

 beschrijven der verschillende door hem waargenomen diertjes van: een vierde 

 soort, die zoo klein is, dat ik in het geheel niet in staat ben daarvan den vorm te 

 beschrijven; op twee andere plaatsen in dien brief komt hij daarop terug. 



Aan het einde van den franschen brief vindt men nog de volgende door C h r. 

 H u y g e n s toegevoegde noot: 



Dit zijn de waarnemingen van den heer Leeuwenhoek. Zijn wijze van 

 die te doen bestaat daarin, dat hij het water brengt in zeer dunne glasbuisjes van 

 een derde of een halve lijn in doorsnede, welke hij dan onder het mikroskoop brengt. 



Hij heeft mij zeer duidelijk de kleine insekten laten zien, die zich aanhoudend 

 door het water voortbewogen. Ik acht het waarschijnlijk, dat zij uit de lucht komen, 

 want zij zijn klein genoeg om daarin te kunnen zweven. Eenmaal in het water 

 kunnen zij zich daarin voortplanten en vermeerderen zooals de schrijver opgeeft dit 

 gezien te hebben. 



Ofschoon in de inrichting der hier beschreven proef eenige onzekerheid bestaat, 

 b.v. ten aanzien van de gebruikte hoeveelheid water en de temperatuur, is de her- 

 haling daarvan onder verschillende omstandigheden gemakkelijk. 



Ik heb dit inderdaad gedaan en met welk resultaat? Dat ik hierbij, hoe ook 

 gewijzigd, na twee maal 24 uur in de peperinfusies nooit iets anders heb aangetroffen 

 dan bakterien behoorende tot twee verschillende klassen van grootte, even als 

 Leeuwenhoek dit in zijn verdere beschrijving aangeeft. 



Merkwaardigerwijs komen juist in deze infusies, behalve de gewone steeds in 

 alle infusies aanwezige kleinere, de buitengewoon groote bakterien der geslachten 



