124 



afbeeldt. Hij teekent een raderdiertje met de geledingen, klokdiertjes met uitgerekte 

 en samengetrokken steel en verschillende andere infusorien, met zoo veel scherpte, 

 dat zelfs de inplanting en de lengte der cilien geheel natuurlijk worden teruggegeven. 

 Men moet zich verwonderen over de juistheid, vvaarmede Huygens de cilien 

 of zweepdraden der infusorien heeft abgebeeld en daaruit noodzakelijk tot het besluit 

 komen, dat hij ook de zooveel gemakkelijker zichtbare bakterien, die steeds in de 

 infusies, waarin de grootere infusorien leven, aanwezig zijn, gezien heeft. Dit is 

 ook werkelijk het geval, zooals blijkt uit zijn aanteekeningen in Codex 9, biz. 62 

 onder den datum 27 Augustus 1678, die ik hier uit het Fransch vertaald ten deele 

 teruggeef'): Ik heb mijn urine onderzocht nadat deze 24 uur bewaard was. Ik 

 vond daarin een aantal kleine diertjes, die lang en smal waren aldus (hier teekent hij 

 een draadbakterie), en die zich voortbewogen en zich langzaam omdraaiden; verder 

 andere, die minder lang waren (hier teekent hij een bakterienstaafje), en die wat 

 sneller voortgingen op de manier van de alen. Eindelijk nog andere, zeer kleine 

 (hier teekent hij een zeer kleine bakterie), die de sterkste beweging vertoonden. De 

 heer Hartsoeker had mij gezegd deze dieren eveneens in den laatsten tijd op- 

 gemerkt te hebben. 



Er waren ook zeer vele gele kristalplaatjes aanwezig, die snel in de urine onder- 

 zonken. 



Onder den datum 28 Augustus leest men: In dezelfde urine werden nu geen 

 aaltjesmeer opgemerkt, maar alleen kortere vormen (hierbij teekent hij een bakterie als 

 dubbelstaafje omgeven door nog fijnere deeltjes), die bijna geen beweging vertoon- 

 den. Ik merkte een aantal kleine bolletjes op, waarvan vele twee aan twee verbonden 

 waren aldus (waarbij hij een Diplococcus afbeeldt) en ik was in twijfel of zij niet 

 eenigszins in beweging waren. De zoutplaatjes als vroeger. 



Deze aanteekeningen bewijzen met zekerheid dat Huygens op 27 en 28 

 Augustus 1678, dus 5 jaar voor den tot nu toe aangenomen datum van de ontdekking 

 der bakterien, deze organismen gezien en afgebeeld heeft. 



Hij vond toen de zaak blijkbaar belangrijk genoeg om daarover eene mede- 

 deeling te doen aan de Parijsche Acad. v. Wetenschappen, waarvan men in het 28e 

 Journal des Sqavants van 1678 (uitgegeven te Amsterdam bij Pierre 1 e Grand), 

 op pag. 345 een door le Sieur G. B. opgesteld uittreksel vindt, dat hier volgt voor 

 zoover het op ons onderwerp betrekking heeft: 



Uittreksel van een brief van den heer Huygens, lid der Kon. Acad. van 

 Wetenschappen aan den Auteur van dit Journaal betreffende een nieuw mikroskoop 

 medegebracht uit Holland. 



Dit mikroskoop bestaat uit een klein glasbolletje gelijk aan die, waarmede men 

 in Holland en Engeland de dieren heeft waargenomen, die ontdekt zijn in put-, 

 regen- en peperwater, en waarover reeds gesproken is in het ge en lie No. van het 

 Journaal van dit jaar; maar deze bolletjes zijn van een veel geringere grootte dan de 

 vroegere. 



Onder die, welke ik uit Holland heb medegebracht zijn er, die niet grooter zijn 

 dan een zandkorrel, en eenige zelfs zoo klein, dat zij nauwlijks te zien zijn. Dit 



') Deze aanteekingen zullen over eenigen tijd worden uitgegeven door de Huygens 

 Commissie van de Holl. Mij. van Wetenschappen in Deel 13, Dioptrica. 



