125 



maakt dat zij de voorwerpen buitengewoon sterk vergrooten, daar de vergrooting des 

 te sterker is naarmate de bolletjes kleiner zijn. 



Het voorwerp, dat men beschouwen wil is ingesloten tusschen een stukje glas en 

 een stukje talk, en dit geplaatst in een klein toestelletje, dat mij geschikter toeschijnt 

 dan wat men daarvoor tot nu toe gebruikt heeft. Een zeer klein waterdroppeltje, 

 genomen uit een glas, waarin men peper twee of drie dagen heeft laten liggen, op 

 deze wijze ingesloten, vertoont zich als een grooten vijver, waarin men een oneindig 

 aantal kleine vischjes ziet rondzwemmen. 



Zonder te herhalen wat reeds vroeger in dit Jourriaal is opgegeven, wil ik er nog 

 op wijzen, dat niet elke pepersoort dezelfde soort van dieren geeft. Die van een 

 bepaalde pepersoort zijn veel grooter dan die van andere, hetgeen wellicht berust op 

 den ouderdom der korrels of op eenige andere oorzaak, die zich op den duur wel zal 

 laten vaststellen. 



Er zijn nog andere zaden, die overeenkomstige dieren opleveren, zooals dat van 

 de Koriander. 



Ik heb het zelfde gezien bij het sap van den berk, nadat dit vijf of zes dagen 

 bewaard was. 



In verband met mijn vroegere opmerkingen en met de door Huygens in dien 

 zelfden brief beschreven wijze van waarnemen, kan ook de alinea: Een zeer klein 

 waterdroppeltje, genomen uit een glas, waarin men peper, twee of drie dagen heeft 

 laten liggen, op deze wijze ingesloten, vertoont zich al een grooten vijver, waarin men 

 een oneindig aantal kleine vischjes ziet rondzwemmen, onmogelijk ergens anders 

 op slaan dan op bakterien. 



Huygens heeft zich in 1686 en 1692 opnieuw met de infusies bezig gehouden 

 en doet daarvan verslag in Hugeniorum Codex No. 15 der Leidsche biblioteek, zijnde 

 een almanak van het jaar 1686 met een aantal voortreffelijke penteekeningen en 

 beschrijvingen van infusorien ; daarin handelt hij echter niet meer over bakterien. 



Maar keeren wij tot de ontdekking der bakterien door Leeuwenhoek terug. 



Tegenwoordig vindt men overal opgegeven *) dat hij die het eerste gezien heeft 

 in het tandslijm en beschreven en afgebeeld in zijn brieven van 12 September 1683 

 en. van 16 September 1692 aan de Royal Society 2 ) en waarin men gemakkelijk de 

 eerst in 1853 door Robin opnieuw ontdekte Leptothri.v buccalis herkennen kan, 

 het nimmer in ons tandslijm ontbrekende organisme, dat zich met jodium intensief 

 blauw kleurt en dat, voor zoover ik weet nog door niemand gekultiveerd is 3 ). 



Wij hebben echter gezien, dat die datum moet teruggevoerd worden tot de eerste 

 publicatie van Leeuwenhoek in de Philosophical Transactions van October 

 1676 of tot zijn brief aan Const. Huygens van November 1676. 



Het kan nu geen verwondering wekken, dat toen Leeuwenhoek eenmaal met 

 de bakterien bekend was, hij daarvan ook nog in een tweeden voor 1683 geschreven 

 brief gewaagt, n.l. in den brief aan de Royal Society van 14 Juni 1680. Daar die 



') Men zie b. v. F. Lof f ler. Vorlesungen iiber die geschichtliche Entwicklung der 

 Lehre von den Bakterien, pag. 4 en 6. Leipzig 1887. 



2 ) Deze beide brieven zijn in het duitsch vertaald door Dr. J. Petri. Das Mikroskop. 

 pag. 38 en 34. Berlin 1896. 



8 ) De opgaven van Vignal (Archives de Physiologic 1886) zijn onvertrouwbaar. 



