134 



allerlei gassen en met planten, waarvan hij de gaswissel in het licht trachtte vast te 

 stellen, maakte hij gebruik van groote, zeer omslachtige apparaten, b.v. een houten 

 met water gevulde tobbe, waarin groote glascilinders omgekeerd opgesteld waren. Nu 

 doet zich de volgende opmerkelijke omstandigheid voor: laat men willekeurige in- 

 fusies, met plantendeelen of dierlijke stoffen gemaakt, langdurig in het licht staan 

 dan ontwikkelen zich daarin, zoodra de organische stof begint te verdwijnen, steeds 

 lagere groenwieren, die, indien de infusies voldoende verdund zijn, aan de glaswan- 

 den als een dun neerslag zichtbaar worden, gelijk dit aan ieder chemicus bekend is, 

 die in zijn laboratorium in de flesschen met niet geheel zuiver gedestilleerd water, die 

 in het licht staan, steeds dit groene beslag opmerkt. Zoo ook in de glasapparaten 

 van Priestley, die, voorbereid door zijn vroegere ontdekking van de zuurstof, de 

 hoogst belangrijke waarneming deed, dat door het groene beslag in het licht eveneens 

 zuurstof wordt ontwikkeld. Tusschen de jaren 1779 en 1781 maakte hij infusies van 

 bloed, visch, augurken, kalfsvleesch, aardappelen, kool, doode muizen, kropsla, 

 worteltjes, schapengal, lever, longen, hersenen, watermos en wolfsmelk, om zijn ont- 

 dekking verder te bevestigen. De groene mikroben, die in dergelijke infusies steeds 

 worden verkregen hebben later den naam van P r i e s 1 1 e y'sche stof ontvangen, die 

 gedurende langen tijd opzien heeft gebaard en waarvan ik mij levendig herinner, dat 

 de overlevering nog omstreeks 1860 onder de niet geleerden voortbestond 1 ). 

 Priestley kende de behandeling van het mikroskoop niet en wist niet waaruit 

 zijn groene substantie was samengesteld. Onze landgenoot Ingenhousz, 

 beroemd geworden door de ontdekking van de zuurstofademhaling in het licht en van 

 de koolzuurademhaling in het licht en in het duister bij de groene planten, heeft 

 tusschen de jaren 1781 en 1784 de proeven van Priestley herhaald, en hij slaagde 

 er in de kennis aangaande de groene infusies te verdiepen door de beschrijving van 

 dc door hem voor het eerst waargenomen zwermsporen, en de ontwikkeling daaruit 

 van zoetwaterwieren 2 ). 



Wat wij tegenwoordig weten stelt ons instaat de infusies van Priestley 

 langs een meer wetenschappelijken weg te verkrijgen. Daartoe handelt men als 

 volgt. Een kolf half gevuld met leidingswater, waarin is opgelost 0.1% ammonium- 

 nitraat en 0.05% kaliumfosfaat, wordt in een warm vertrek voor een venster in het 

 licht geplaatst. Na een a twee weken ziet men hier en daar tegen den glaswand kleine 

 groene of bruine vlekjes ontstaan, afkomstig van reeds in het leidingswater aan- 

 \vezige kiemen van wiercellen of Diatomeen en somtijds van mossen. Deze vermeer- 

 deren zich sterk en langzamerhand verandert het water in een groene brei. Het prin- 

 cipe der proef is juist in het weglaten der door Priestley gebruikte organische 

 stoffen gelegen, maar eischt de toevoeging van de voor de ontwikkeling der lagere 

 organismen in het leidingswater in ontoereikende hoeveelheid voorkomende verbin- 

 dingen van stikstof, fosfor en kali. Het is mij gelukt te bewijzen, dat de op deze 

 wijze verkregen lagere wieren meerendeels tot het algemeen verspreide geslacht 

 Clilorella behooren, vooral wanneer het water zeer arm is aan mikroben voedsel. 



l ) Deze overlevering bestond in de volgende uitspraak: Leg een keisteen in een 

 glas water en laat daarop de zon schijnen; na eenigen tijd bedekt de steen zich mit 

 een slijmige groene laag van levende stof, die Priestley'sche stof heet. 



) Julius Wiesner, Jan In gen. Housz, sein Leben und Wirken als Naturforscher 

 und Arzt, pag. 140. Wien 1905. 



