230 



eerste zichtbare product is glycogeen, zetmeel of vet, dat dan verder voor den opbotuv 

 van eiwit kan dienen. 



Zetmeel en glycogeen hebben dezelfde empirische formule CoHioOs en worden beide 

 door jodium aangetoond, waarbij glycogeen bruin of violet, zetmeel blauw gekleurd 

 wordt. 



Het glycogeen is het nicest algemeen verspreide, in het protoplasma ingesloten 

 koolhydraat, z-oowel in de groene als anders gekleurde eel der mikroben, als in die der 

 hoogere dieren, van den mensch niet uitgezonderd. De lever is in het dierenrijk het 

 eigenlijke glycogeenorgaan. Het zetmeel komt bij de groene mikroben zeld- 

 zamer voor, bij de hoogere planten, zooals ieder weet, algemeen in de bladen. 

 Het wordt aangetoond door middel van de joodproef van Sachs, die aldus wordt 

 uitgevoerd: Nadat de bladgroenkleurstof met alkohol is uitgetrokken, wordt het 

 zetmeel in de cellen door koken met water verstijfseld, waardoor het sterk opzwelt en 

 met verdunde jodiumoplossing veel gemakkelijker zichtbaar gemaakt kan worden dan 

 voor de opzwelling. Wat de groene mikroben betreft, kan men op deze wijze het zet- 

 meel bijvoorbeeld vinden in Chlamydomonas en in Chlorosphaera, terwijl men bij 

 vele andere lagere groenwieren in plaats van zetmeel glycogeen vindt. Verder is bij 

 vele der laatste, het glycogeen geheel of ten deele door vet vervangen. Hiervan 

 leveren vooral de diatomeen of kiezelwieren het bewijs. Deze organismen kunnen in 

 het laboratorium gemakkelijk op kiezelplaten aangekweekt worden. Zoolang zij 

 daarop krachtig groeien, vindt men in hun kleurstofdragers (chromatophoren) gly- 

 cogeen, maar zoodra ongunstige invloeden den groei vertragen, vullen de cellen zich 

 met vet, dat in de gedaante van droppels zichtbaar wordt, die niet zelden de halve 

 inwendige ruimte van de eel vullen (Fig. 2 en 3). Daar de diatomeen in den loop der 

 tijden geweldige afzettingen hebben gevormd en hun skeletten in de welbekende bed- 

 dingen van tripelaarde hebben achtergelaten, moet men zich afvragen, wat er van het 

 vet is geworden, dat daarbij zeker ook in reusachtige hoeveelheden ontstaan en ver- 

 gaan is. Zou daaruit petroleum kunnen gevormd zijn? Zeker is het, dat de diatomeen 

 in den Tertiairtijd reeds bestonden. 



II. Chemosynthese: Koolzuur is koolstofbron ; chemische energie 



is energiebron. 



Bij de chemosynthese is het niet het licht, maar een of ander chemisme, dat 

 met energieontwikkeling gepaard gaat, waardoor de koolzuurreductie en de synthese 

 van de organische stof tot stand komt. Deze organische stof bestaat in dit geval 

 steeds uit het mikroskopisch zichtbare mrkrobenmateriaal. De hierbij werkzame 

 mikroben zijn, voor zoover thans bekend is altijd bakterien. 



De oudst bekende chemosynthese is die door middel van de physiologische ver- 

 branding van de waterstof door zekere algemeen in den grond voorkomende bak- 

 teriensoorten. 



Dit proces was reeds in 1839 aan den plantenphysioloog Saussure bekend, 

 maar dat daarbij de opbouw van mikrobenlichamen en de reduktie van koolzuur 

 plaats hebben, is eerst in den laatsten tijd vastgesteld geworden. De zuurstof van 

 het koolzuur wordt hierbij op overeenkomstige wijze en naar het schijnt ook in 



