232 



De proeven kunnen op verschillende wijzen worden ingericht, bijvoorbeeld aldus: 



Men brengt in een ruime Erlenmeijer- kolf een dunne laag vloeistof van 

 de samenstelling: Leidingswater 100, Manniet 2 en Bikaliumfosfaat 0.02, infekteert 

 met tuinaarde en kultiveert bij 30 C. Na enkele dagen bedekt de oppervlakte der 

 vloeistof zich met een gesloten, hoogst eigenaardige, uit buitengewoon groote bakterien 

 bestaande huid van bet geslacht Azotobacter (Fig. 4, 5, 6), terwijl uit de diepte gas- 

 blazen van waterstof en koolzuur opstijgen, voortgebracht door boterzuur of butyl- 

 alkoholfermenten (Fig. 7). Daar vooral in de drijvende huid een sterke binding van 

 atmosferische stikstof plaats heeft, hetgeen gepaard gaat met groei en vermeerdering 

 van het bakterienmateriaal, is dus ook die huid de eigenlijke haard van de eiwit- 

 vorming. Onder gunstige omstandigheden verkrijgt men van elk gram manniet, dat 

 in de kultuurvloeistof verdwijnt, 30 a 40 milligrammen eiwitachtige stof. Daar dit 

 proces ook ten koste van cellulose kan plaats hebben en de daarbij betrokken bak- 

 terien zeer algemeen in den grond voorkomen, is het voor den landbouw van groot 

 belang, omdat het tot een verrijking aan gebonden stikstof van den bodem aanlei- 

 ding geeft, waardoor de vruchtbaarheid ervan toeneemt. 



Men schat dat op deze wijze in gewoon akkerland jaarlijks per hektare 30 a 

 65 Kilo vrije atmosferische stikstof in den gebonden toestand kunnen overgaan, 

 waardoor deze stikstof ten slotte ook die kultuurplanten beschikbaar wordt, die niet 

 in staat zijn om van vrije stikstof te leven. 



Zooals men ziet, is het rendement aan eiwitachtige stof, ten opzichte van de 

 hoeveelheid daarbij verbruikte manniet, dat is het plastisch aequivalent of de oekono- 

 mische coefficient, betrekkelijk klein, namelijk slechts 334 procent; de rest van de 

 koolstofverbinding gaat daarbij, wat Azotobacter betreft, als koolzuur en water ver- 

 loren, terwijl de boterzuurfermenten bovendien waterstof in vrijheid stellen ; het op 

 deze wijze verloren gaande gedeelte van het organische voedsel beantwoordt aan het 

 ademhalings-aequivalent of de respiratiecoefficient. Blijkbaar dus vereischt de over- 

 gang van de vrije stikstof in den gebonden toestand door het organisch leven een zeer 



4 



belangrijk energieverbruik. 



2. Heterosynthese met een stikstof verbinding als stikstofbron. 



Eiwitvorming. 



Een geringere verspilling van de aangeboden koolstofverbinding heeft plaats, wanneer 

 de eiwitvorming door mikroben geschiedt, welke daarvoor behalve een koolstofverbin- 

 ding niet de vrije stikstof, maar een of ander eenvoudige stikstofverbinding, zooals 

 een ammoniakzout of een nitraat gebruiken. Dit is een zeer algemeen voorkomend 

 proces en in den laatsten tijd is de vraag gesteld of het wellicht mogelijk zou zijn 

 op die wijze de zwavelzure ammoniak van de gasfabrieken, of de natuurlijke nitra- 

 ten, in voor den mensch of voor het vee geschikt voedsel om te zetten. De betrekkelijk 

 groote voedingswaarde, welke de biergist, die als nevenprodukt bij de bierbrouwerij 

 wordt verkregen, bezit, gaf aanleiding tot het stellen van die vraag, omdat het 

 mogelijk is verschillende gistsoorten aan te kweeken met een ammoniakzout als 

 stikstofbron en glukose of een andere suiker als koolstofbron. Bij de uitvoering van 

 de proef met de aktieve alkoholgisten blijkt echter ook in dit geval het plastisch aequi- 

 valent slechts zeer gering te zijn, daar bijv. biergist met een ammoniakzout moeielijk 



