235 



Vanning van koolhydraten door mikroben nit organische stoffen. 



Terwijl wij in het voorafgaande de vorming van koolhydraten door de groene 

 of anders gepigmenteerde mikroben, direkt uit het atmosferische koolzuur, reeds kort 

 hebben beschouwd, moeten wij thans nagaan wat zich in dit opzicht bereiken laat 

 door de kleurlooze mikroben, die zich ook in het donker ten koste van alleriei or- 

 ganische stoffen ontwikkelen kunnen en daaruit, behalve him lichaamsprotoplasm:'., 

 reel koolhydraten voortbrengen. 



Deze laatste kunnen tot twee groepen gebracht worden: wandstoffen en inhouds- 

 bestanddeelen der mikrobencel. De wandstoffen bestaan meestal uit cellulose of daar- 

 mede verwante lichamen. In sommige gevallen echter uit dextran of laevulan. Dat 

 daartoe ook chitine zou kunnen behooren, wordt wel is waar op grond van de nauw- 

 keurige onderzoekingen van Professor van W i s s e 1 i n g h te Groningen meer en 

 meer twijfelachtig, maar volstrekte zekerheid dienaangaande, ontbreekt, dat wil zeg- 

 gen nog niet alle in aanmerking komende materialen zijn voldoende geanalyseerd. 

 Wat de inhoudsbestanddeelen betreft, is het vooral weder het glycogeen dat uit een 

 praktisch oogpunt de bijzondere aandacht verdient. Maar laat ons eerst de wand- 

 stoffen iets nader beschouwen. 



Cellulose-siijm. Wat de celstof betreft, daarvan laten zich bij de mikroben ver- 

 schillende modifikatie'n onderscheiden, die als slijm of als vast materiaal de aandacht 

 trekken. Allereerst moet hier genoemd worden het organisme van de lange wei, de 

 Lactococcus Hollandicus, in Noord-Holland gebruikt voor de bestrijding eener 

 kaasziekte als rijzers bekend, in Noorwegen aan de markt gebracht onder den 

 naam van tjaette molken om als volksvoedsel te dienen. Voor dit laatste doel wordt 

 deze mikrobe gekultiveerd in melk of in wei, die daardoor in een aangenaam zure en 

 voedzame slijmige zelfstandigheid veranderen. Het zuur is melkzuur, het slijm wel- 

 licht een gemakkelijk onleedbare modifikatie van de cellulose, beide ontstaan uit een 

 gedeelte van de omstreeks 5% oorspronkelijk aanwezige melksuiker 1 ). 



Het verschil tusschen gewone verzuurde melk en de lange wei en de tjaetten 

 molken, bestaat in hoofdzaak daarin, dat in de laatste een deel van de melksuiker in 

 slijm is veranderd, en wat van nog meer beteekenis is, dat de zuurvorming, welke 

 de lange wei bakterien veroorzaken, zwakker blijft dan de zuurgraad die door de 

 gewone melkzuurfermenten in zure melk ontstaat. Bij het gebruik van door goede 

 lange wei verzuurde melk behoeft men dus niet te vreezen voor het hygienisch niet 

 onbedenkelijke hooge zuurgehalte, dat in op andere wijzen verzuurde melk kan 

 ontstaan. 



Een ander celluloseslijm, dat alleen uit een biochemisch oogpunt merkwaardig 

 is, kan verkregen worden door de mutatie van de roode wonder-bakterie, Bacillus 

 prodigiosus, die daarbij, als mutant, de sterkste slijmvormende bakterie voortbrengt, 

 die in de laboratorien wordt gevonden. Ofschoon dit slijm uit de meest verschillende 

 als mikrobenvoedsel in aanmerking komende stoffen, die met de genoemde mutant 



') Daar tot nu toe geen goede analyse van het slijm der lange wei bestaat, is het 

 niet onmogelijk dat de rangschikking daarvan onder de celluloseslijmen later een wij-- 

 ziging zal moeten nndergaan; hierop wijst het zonderlinge feit, dat het slijm, aan de 

 lucht staande kort wordt en ten slotte verdwijnt, hetgeen bij luchtafsluiting niet het 

 geval is. 



