122 



Azotobacter en Amylobacter tot ontwikkeling, welke bij aanwezigheid van een 

 toereikende hoeveelheid organisch koolstofvoedsel, hier het zetmeel van de peper, het 

 geheel bijzondere vermogen bezitten zich bij voorkeur te vermeerderen in vloei- 

 stoffen, die geen of zeer weinig assimileerbare stikstofverbindingen bevatten, waarbij 

 zij dan van de vrije stikstof uit de atmosfeer leven. En dit blijkt nu juist het geval 

 te zijn in de peperinfusies, waarin de gebonden stikstof ten deele als moeilijk oplos- 

 bare eiwitstikstof, anderdeels in de niet assimileerbare piperine voorkomt. Het toeval 

 is Leeuwenhoek dus gunstig geweest bij het ontdekken dezer grootere bak- 

 terien, maar zijn schrijven toont overigens ten duidelijste, dat hij de kleinere vormen 

 evengoed heeft waargenomen. 



Andere, grootere organismen dan bakterien komen op den genoemden tijd nooit 

 in de infusies voor en het duurt dan nog vele dagen of weken eer deze grootere, 

 daarin somtijds levende vormen, namelijk amoeben, infusorien en monaden, zicht- 

 baar worden. Dikwijls ontstaan zij in het geheel niet, al naar den aard van de peper 

 of het water, dat daarop wordt gegoten, en indien zij reeds in het daarvoor gebruikte 

 water aanwezig zijn, dan worden zij aanvankelijk door de bakterien geheel ver- 

 drongen. De ontdekking juist van de bakterien in de infusies is ongetwijfeld het 

 feit geweest, waardoor in die dagen de waarnemingen van Leeuwenhoek zoozeer 

 de aandacht hebben getrokken, want het waarnemen van de zooveel grootere in- 

 fusorien en raderdiertjes, die iedereen met een normaal gezichtsvermogen, al vereischt 

 dit ook groote oplettendheid, zonder vergrootglas in het water kan zien rondzwemmen, 

 zou bij de zoo objektieve waarnemers van dien tijd onmogelijk grooter verwondering 

 hebben kunnen verwekken dan dat van de watervlooien van Swammerdam. 



Met de bakterien vas dit geheel anders, om die te zien moesten noodzakelijker- 

 wijze de uitmuntende lenzen van Leeuwenhoek gebruikt worden. 



Dat deze interpretatie werkelijk juist moest zijn volgt eigenlijk reeds volkomen 

 duidelijk uit L e e u w e n h o e k's woorden: zoodat ik naar waarheid zeggen kan, 

 dat ik heb zien leven en zich bewegen meer dan honderdduizend diertjes in een 

 enkele van de oppervlakte genomen droppel, terwijl andere dit getal nog tienmaal 

 grooter schatten. 



Maar ook de afmetingen, welke Leeuwenhoek opgeeft aangaande de door 

 hem in het peperwater waargenomen diertjes zijn daarmede in volledige overeen- 

 stemming. Die opgaven waren uitgelokt door een opmerking, welke Thomas 

 Gale gemaakt had bij het publiceeren van L e e u w e n h o e k's brief in de Philo- 

 sophical Transactions van 1676 bovengenoemd. Daarin leest men namelijk op Pag. 

 829, waar Leeuwenhoek over de peperinfusies begint te handelen, in een noot: 

 Daar deze verschijnselen en eenige van de volgende zeer buitengewoon schijnen is 

 de schrijver uitgenoodigd ons (dat is de Royal Society) in kennis te stellen met zijn 

 onderzoekingsmethode, zoodat andere in staat zullen zijn deze waarnemingen te 

 bevestigen. 



Leeuwenhoek heeft aan die uitnoodiging blijkbaar spoedig gevolg gegeven, 

 want in het zelfde deel der Transactions van 1676 vindt men op Pag. 844: Mijnheer 

 Leeuwenhoek's brief aan den Uitgever, waarin een beschrijving wordt gegeven 

 van de wijze, waarop hij in verschillende watersoorten zulk groot aantal Diertjes 

 heeft waargenomen, als in de voorgaande aflevering der Transactions is medege- 

 deeld. 



