127 



het glas vloog, uit welke oorsaak ik mij eenigzins inbeelde datter geen levende 

 schepsels in dit water soude wesen maar ik sag ter contrarie: want ik hadde soo ras 

 door de kleine opening die ik aen G. gemaakt had, geen water voor het gesigt gebragt, 

 of ik sag daar een soort van levende dierkens in, die rond en grooter waren dan de 

 grootste soort, die ik geseid heb dat in het andere water waren, maar deselvige 

 echter soo klein, dat mij die onmogelijk door de dikte van de glase tube te bekennen 

 \varen (hij heeft hier blijkbaar de clostridien van Amylobacter saccharobutyricum 

 voor zich gehad) en na dat de verhaalde tube dus 24 uren hadde open gestaan, ob- 

 serveerde ik het water weder, en doen sag ik boven de geseide dierkens nog ver- 

 scheide soorten, dog deselve waren soo klein dat die beswaarlijk te bekennen sijn; 

 maar ik heb gedagten, dat als die Heer van levende schepsels spreekt, dat hij alleen 

 meent van wormen of maijen, die men ordinaris in bedurven vices siet, en die ge- 

 meenlijk voort komen uit de eieren van vliegen, en die soo groot sijn dat wij geen 

 goet mikroscope daar toe van nooden hebben om die te beschouwen. Afbrekende 

 blijve, &c. 



Ook deze proefneming is nauwkeurig genoeg beschreven om die te kunnen her- 

 halen. Ik heb dit gedaan, reeds vooraf, uit vele overeenkomstige proeven met andere 

 infusies wetende, wat ongeveer het resultaat zou zijn, en dit ook bevestigd gevonden. 

 Dit nu bestaat daarin, dat zoowel in de open als in de gesloten buis in welke 

 Leeuwenhoek blijkbaar gasontwikkeling had gekregen, weder niets anders als 

 bakterien tot ontwikkeling komen, in de open buis verschillende kleinere soorten, 

 waaronder de coli bakterien, in de gesloten, behalve laatstgenoemde, ook het anaerobe 

 boterzuurferment behoorende tot de soort Amylobacter saccharobutyricum. Van het 

 voorkomen van infusorien, monaden en amoeben kan onder deze omstandigheden in 

 Iiet geheel geen sprake zijn, daar al deze organismen tot de aeroben behooren, en zich 

 bij luchtafsluiting niet ontwikkelen. 



Wij komen hierbij dus tot de merkwaardige gevolgtrekking, dat het zeker is, dat 

 Leeuwenhoek bij zijn proef met de geheel gesloten buis echte anaerobe bak- 

 terien heeft gekultiveerd en gezien, hetgeen eerst bijna 200 jaar later opnieuw zou 

 geschieden, n.l. omstreeks 1862 en vooral in 1876 door Pasteur. Dat Leeuwen- 

 hoek, honderd jaar voor de ontdekking van de zuurstof en de samenstelling van 

 de lucht, de beteekenis van zijn waarneming niet kon inzien is begrijpelijk, maar het 

 feit, dat hij in zijn gesloten buis een verhoogden, door gistingsbakterien veroorzaakten 

 ^asdruk vaststelde en tevens deze bakterien zag, toonen in elk geval, dat hij niet 

 alleen in staat was goed waar te nemen, maar ook een proef wist in te richten, waaruit 

 een besluit kan getrokken worden. 



Het resultaat dezer beschouwing is, dat Leeuwenhoek de bakterien ont- 

 dekt heelft in zijn peperinfusies, en dat de eerste publicatie daarvan, wat de aeroben 

 aangaat, plaats had in 1676, en wat de anaeroben betreft in 1680, terwijl zijn waar- 

 nemingen over de bakterien van het tandslijm dateeren van 1683 en 1692. Niet in 

 1083 maar op p Oktober 1976 zal dus de driehonderdjarige herdenking van de eerste 

 publicatie der ontdekking, zoowel van de bakterien als van de mikroskopische wezens 

 in het algemeen moeten plaats hebben. Verder staat vast, dat Huygens de 

 medeontdekker der bakterien is, maar dat hij die eerst in Augustus 1678 duidelijk 

 gezien en afgebeeld heeft. 



