137 



Een andere chemische energiebron, die voor -de voortbrenging van deze merk- 

 \\aardige soort van infusies kan dienen is het knalgas, dat is het mengsel van water- 

 stof en zuurstof, dat bij de ontleding van water ontstaat, of, eenvoudiger nog, een 

 mengsel van lucht en waterstof, waaraan in beide gevallen nog wat koolzuur is 

 toegevoegd. Brengt men zulke gasmengsels in een gesloten ruimte boven leiding- 

 water, waarin wat kaliumfosfaat en een ammoniakzout zijn opgelost en waaraan 

 bovendien een weinig grond voor aanvoer der noodige kiemen is gebracht, dan ziet 

 men daarop bij 30 C. na enkele dagen een drijvende huid ontstaan, uit twee soorten 

 van zeer kleine bakterien samengesteld, die, veel gelijken op, maar niet dezelfde als 

 die van de zwavelinfusies. Dit tweetal samen oxydeert de waterstof tot water en 

 hierbij ontstaat weder zooveel energie, dat de ontleding van het koolzuur en de 

 opbouw van organische koolstofverbindingen, in het binnenste der bakterien mogelijk 

 wordt. Waarom dit proces alleen tot stand komt door mikroben van twee verschillende 

 soorten en waarom niet elk dezer mikroben alleen reeds hetzelfde vermogen bezit is 

 nog niet opgehelderd. Evenmin is het bekend, welk deel van de chemische energie 

 van de verbruikte waterstof voor de koolzuurreductie dient. 



Het is opmerkelijk dat de vermaarde plantenphysioloog Th. de Saussure, 

 reeds in 1838 *) het verdvvijnen van het knalgas heeft opgemerkt, door dit, in een 

 afgesloten ruimte, in aanraking met heidegrond te brengen en dit proces, zeer juist, 

 aan een fermentatie heeft toegeschreven, blijkbaar veroorzaakt door bakterien, die 

 aan de oppervlakte van de gronddeeltjes kleven. 



Omtrent de rol, die deze bakterien in de natuur spelen is weinig bekend. De 

 zwavelbakterien zijn, in den bouwgrond aanwezig maar niet algemeen ; daarentegen 

 zijn zij in de klei onzer wadden zeer menigvuldig, zoodat zij met recht tot de zeeflora 

 kunnen gerekend worden. Welk aandeel zij nemen in de langzame ophooping van 

 organische stof in den bodem is nog geheel onzeker. Wat de knalgasbakterien betreft 

 staat vast, dat zij zoowel in den tuingrond als in de wateren onzer grachten zeer 

 algemeen zijn en daarin ongetwijfeld aanleiding geven tot het verdwijnen van water- 

 stof, die door andere mikroben in niet geringe hoeveelheid wordt voortgebracht, 

 maar welke beteekenis zij hebben voor het vormen van organische stof in de natuur 

 is ook hier onbekend. Wei zijn nog enkele verdere voorbeelden van infusies onder- 

 zocht, waarin chemosynthetische processen door mikroben bewerkt tot stand komen, 

 maar van dit nieuwe hoofdstuk der natuurwetenschap is tot nu toe slechts de eerste 

 bladzijde opgeslagen. 



Infusies met vloeibare contagien. 



De groep van infusies bij wier bespreking ik thans nog een oogenblik zal stil- 

 staan is van zeer bijzonderen aard. Ik bedoel die infusies, waarvan het werkzame 

 beginsel uit zoo kleine deeltjes bestaat, dat deze de porie'n der fijnste niters kunnen 

 passeeren, zooals b.v. het contagium van de mosaiekziekte der tabaksplant en de 

 oorzaak van het mond en klauwzeer der runderen. De smetstoffen van pokken en 



') Wirkung der Garung auf ein Gemenge von Sauerstoffgas und Wasserstoffgas. 

 Journal fiir praktische Chemie, Bd. 14, pag. 152, 1838. Bibliotheque universelle de Geneve, 

 No. 26, 1838, pag. 380. Memoires de la societe de physique etc.de Geneve T.8, pag. 163, 1839. 



