231 



gelijke hoeveelheid in vrijheid gesteld als bij de photosynthese in de bladgroenkorrel. 

 Met andere woorden: al de zuurstof van het koolzuur wordt als zoodanig afge- 

 scheiden. 



Een zeer mooie proef om de chemosynthese door bakterien aan te toonen is de 

 volgende. 



Men brengt in een E r 1 e n m e i j e r-kolfje een anorganische kultuur vloeistof van 

 desamenstelling: leidingswater 100, ammoniumsulfaat 0.05, bikaliumfosfaat 0.05 en een 

 weinigje tuinaarde als infektiemateriaal. Men plaatst dit kolfje in een gewone exsicca- 

 tor, die door middel van een geschikten driewegkraan gevuld kan worden met een gas- 

 mengsel, bestaande uit knalgas met een paar procenten koolzuur. De geheele exsiccator 

 wordt in een thermostaat van omstreeks 30 geplaatst. De in de tuinaarde algemeen 

 voorkomende knalgasbakterien, waaraan de namen Bacterium Saussurei en B. 

 hydrogenes gegeven zijn, vinden nu de geschikte voorwaarden voor hun ontwikkeling. 

 Zij oxydeeren het knalgas tot water en gebruiken een deel van de daarbij voortge- 

 brachte energie voor den opbouw van de eiwitachtige stof, waaruit hun eigen lichaam 

 bestaat. 



Behalve eiwit brengen zij echter ook heel wat wandstof, - vermoedelijk een 

 soort van cellulose voort. De koolstof wordt bij deze proef dus teruggevonden in de 

 eiwitachtige stof van het protoplasma en in de cellulose-achtige wandstof van het 

 bakterienlichaam. Het ammoniumsulfaat kan hierbij zeer wel vervangen worden door 

 nitraten. 



Andere chemische energiebronnen, die in de natuur voor chemosynthese dienst 

 doen, zijn zwavel, zwavelwaterstof, thiosulfaat en tetrathionaat, waarvan vooral de 

 oxydatie van zwavelwaterstof en zwavel in de brakke wateren en in de zee van 

 beteekenis is. Welke hoeveelheden organisch materiaal daarbij ontstaan, is door 

 laboratoriumsproeven ongeveer bekend geworden, maar daaruit besluiten te trekken 

 aangaande de verhoudigen in de natuur is nog niet gelukt. Ik vermoed echter, dat 

 een groot deel van de organische stof, die den bodem van de Zwarte zee bedekt, op 

 zocdanige wijze ontstaan is. 



III. Heterosynthese: Andere organische stoffen zijn koolstof- 



en energiebron. 



i. Heterosynthese met vrije stikstof als stikstof br on. 



In de beschreven gevallen was de eivitstikstof zoowel uit de vrije stikstof af- 

 komstig als uit verbindingen gelijk ammoniumsulfaat of nitraten, maar de koolstof 

 steeds uit atmosferisch koolzuur. Het is echter ook mogelijk om eiw r itachtige stof 

 als bakterienmateriaal uit atmosferische stikstof te doen ontstan, met een geschikte 

 koolstofverbinding als koolstofbron. Als zoodanig komen vooral de alkoholen en de 

 koolhyclraten in aanmerking, hoezeer ook wel andere stoffen, zooals organische 

 zouten, kunnen gebruikt worden, die evenwel een geringer rendement aan eiwit geven. 

 Ook de hierbij betrokken mikroben zijn steeds bakterien, die tot twee verschil- 

 lende verwantschapsgroepen behooren, namelijk de aerobe soorten van het geslacht 

 Azotobacter en de anaerobe boterzuur- en butylfermenten van het geslacht Amylo- 

 bacter of Granulobacter. 



