236 



geent worden, ontstaat, zooals bouillon, plantenextrakten, zuivere gelatine, pep- 

 tonoplossingen en in het bijzonder uit eiwithoudende materialen, laat zich toch ge- 

 makkelijk bewijzen, dat het stikstofvrij moet zijn. Daartoe behoeft men deze slijm- 

 bakterie slechts te enten in een oplossing, die bijv. de volgende samenstelling heeft: 

 Duinwater 100, Manniet 2, Kaliumfosfaat 0.02. De hierin aanwezige sporen van 

 gebonden stikstof zijn voldoende voor de vorming van een weliswaar kleine maar 

 zeer aktieve hoeveelheid protoplasma, die zooveel wandstof voortbrengt in den vorm 

 van celluloseslijm, dat de geheele vloeistof dik wordt, terwijl onder het mikro- 

 skoop de aktieve protoplasten moeielijk aantoonbaar zijn. Daar B. prodigiosus geen 

 atmospherische stikstof bindt, moet dit slijm, dat blijkbaar alleen uit de manniet ont- 

 staat, stikstofvrij zijn. 



Celstof. Weder een andere cellulosesoort, die in dezen oorlogstijd eenigen rocm 

 heeft behaald, is de wandstof van de merkwaardige azijnbakterie Acetobacter 

 xylinum, aan vele chemici bekend onder den naam van de sorbosebakterie, omdat 

 daardoor sorbiet gemakkelijk in sorbose wordt omgezet, en die even goed de laevu- 

 losebakterie zou kunnen genoemd worden, daar zij met dezelfde gemakkelijkheid 

 manniet in laevulose verandert. 



De hoofdeigenschap van dit organisme bestaat in het vermogen om op bier of 

 moutextrakt een drijvende, zeer dichte en taaie huid voorttebrengen. De proef is 

 uiterst eenvoudig in te richten, als men over de reinkultuur beschikt en deze is niet 

 moeielijk te verkrijgen uit een voorkultuur van ruwe azijn, uit een snelazijnkuip af- 

 komstig, in moutextrakt, bij 30 C., waarbij slijmige huiden ontstaan, rijk aan 

 xyl'mumbakterien, die daaruit kunnen geisoleerd worden door plaatkultuur op wort- 

 of biergelatine. 



Ent men nu zulk een reinkultuur in een ruime glasschaal, waarin zich weder 

 moutextrakt (wort) of bier bevindt, dan bedekt zich in een warm vertrek, het beste 

 is een temperatuur van omstreeks 28 C., na weinige dagen de geheele vloeistofopper- 

 vlakte met de genoemde hoogst eigenaardige huid, terwijl de vloeistof daaronder zuur 

 wordt. Het hierbij uit wort gevormde zuur is het glukonzuur, of een daarmede verwant 

 lichaam dat vele eigenschappen met het melkzuur gemeen heeft en wellicht bestemd 

 is om het melkzuur in de toekomst voor zekere praktische doeleinden te vervangen, 

 terwijl in bier azijnzuur ontstaat. 



Als de huid na eenige dagen geheel rijp is, is het wasschen en het bleeken ervan 

 gemakkelijk. Het zoo verkregen hoogst eigenaardige materiaal herinnert in menig 

 opzicht aan de varkensdarmen, die bij de worstfabrikatie gebruikt worden en inder- 

 daacl is in dezen wonderlijken tijd de aandacht der belanghebbenden, juist om die 

 reden, op dat produkt gericht. Den cylindervorm kan het goed aannemen, want het 

 plakvermogen is opmerkelijk. Daar het grootendeels uit een soort van celstof bestaat, 

 zou er ook wel schietkatoen uit kunnen gemaakt worden. Door droging verandert 

 het in zeer fijn postpapier, waarop schrijfinkt wellicht wegens een zeker of liever 

 een onzeker - - vetgehalte, niet of weinig vloeit, en dat geschikt is voor visitekaartjes 

 van technologen. Het moet echter erkend worden, dat de vastheid ver achter staat 

 bij die van de betere papiersoorten. Maar het valt nog niet te zeggen in hoever in 

 de eigenschappen verbetering zou zijn aan te brengen. Dat deze mogelijk is, kan 

 veilig worden aangenomen, want Acetobacter xylinum is een zeer mutabele bakterie 

 en al ontstaat nu ook bij de mutatie niets nieuws, zoo kunnen toch bestaande eigen- 



