239 



Buitengewoon merkwaardig is de wijze, waarop het laevulan zich afzet op en in 

 agar voedingsplaten, waarin rietsuiker als koolstofvoedsel voorkomt. Sommige 

 sporenvormers geven daarop kolonien, die aan de dextran-bakterien doen denken, 

 maar de meeste laevulan-bakterien produceeren deze stof ook buiten de kolonien, door 

 dat zij een specifiek enzym, de viscosaccharase afscheiden, dat de rietsuiker in lae- 

 vulan omzet. Daar het laevulan tot de echte niet diffundeerende kolloiden behoort, 

 die water tot zich trekken en daardoor druppels vormen, die zich niet kunnen ver- 

 plaatsen, ontstaat een eigenaardig verschijnsel: het emulsieverschijnsel, dat nergens 

 anders wordt waargenomen. 



Het laevulan is een in kokend water tamelijk goed oplossend lichaam, dat door 

 neerslaan met alkohol daaruit zuiver, vrij van suiker, verkregen kan worden. Het 

 is niet voor alkoholgisting vatbaar, maar wordt door allerlei mikroben, waaronder ook 

 dc laevulan-bakterien zelve, gemakkelijk omgezet. 



Tot de gemakkelijkst te verkrijgen laevulan-bakterien behooren vooral de ge- 

 wone hooi-of aardappelbakterie (Fig. 10) en de algemeen in rietsuiker voorkomende 

 Bacillus emulsionis (Fig. n). 



Glycogeenvorming. Tot de meest belangrijke inhoudsstoffen van de mikrobencel, 

 eveneens behoorende tot de polysaccharariden, moet vooral het glycogeen gerekend 

 worden. 



Wij bespraken het reeds bij de photosynthese in het diatomeenlichaam. Maar 

 wij moeten het thans beschouwen in een geheel ander verband. 



Het glycogeen is een bestanddeel van de meeste gistsoorten en de daarmede 

 verwante mikroben, zooals de Blastomyceten, de Dematien, de Mycoderma's en de 

 soorten van het geslacht Endomyces, maar eveneens van vele bakterien. Al deze orga- 

 nismen leveren, hoe ook gekultiveerd, glycogeen. In gewone bakkersgist wordt het 

 gehalte, berekend op de droogstof, door verschillende onderzoekers opgegeven als 

 30% te kunnen bereiken, maar de moeilijkheid om het geheel zuiver te verkrijgen 

 maakt het vrij zeker, dat dit getal niet erg nauwkeurig is. Daar het bij het bewaren 

 van de gist, vooral bij hoogere temperaturen, verdwijnt, waarbij tevens ook andere 

 goede eigenschappen van de gist, zooals de gistkracht, verloren gaan, kan de jodium- 

 reaktie, die tot bruinkleuring van het glycogeen aanleiding geeft, gebruikt worden 

 om de qwaliteit van persgist te beoordeelen: Hoe donkerder bruin de gist wordt met 

 een sterk verdunde oplossing van jodium in joodkalium, des te krachtiger is de wer- 

 king ervan in het deeg. Bij omstreeks 45 a 50 C. verdwijnt het glycogeen snel en de 

 zoogenoemde zelfgisting van de gist hangt met dit verdwijnen te zamen, ofschoon 

 daarbij ook andere stoffen opgebruikt worden. 



Voor het mikroskopische onderzoek van het glycogeen is de Endomyces Magnusii, 

 een bewoner van den zoogenoemden slijmvloed der eikeboomen, bijzonder geschikt 

 wegens de reusachtige grootte van de cellen van dit merkwaardige organisme (Fig. 

 12 en 13). 



Men ziet daarbij dat het glycogeen niet overal in de cellen zit, maar slechts in 

 bepaalde deelen van het protoplasma: de glycophoren, die met de bladgroenkorrels 

 der hoogere planten kunnen vergeleken worden, welke laatste, in plaats van glycogeen 

 liet daarmede isomere zetmeel bevatten. 



Ook het met Endomyces na verwante geslacht Oidium, (Fig. 14) waartoe de 

 gewone melkschimmel, Oidium lactis behoort, brengt in geschikte kultuurvloeistoffen 



