Pasteur en de ultramicrobiologie. 



Chemisch Weekblad, Amsterdam, 19de Jaargang, 1922, biz. 525527. 



Pa s t e u r's onderzoekingen over de hondsdolheid geven aanleiding, een bij- 

 zonderen tak der wetenschap, de Ultramicrobiologie, die op het punt schijnt ge- 

 komen te zijn zich krachtig te gaan ontwikkelen, met enkele woorden onder de aan- 

 dacht der chemici te brengen. 



Onder ,,ultramicroben" worden de deeltjes der viri verstaan, die wel besmettelijke 

 ziekten veroorzaken, maar zoo klein zijn, dat zij bij de sterkste vergrooting onzicht- 

 baar blijven en door de porien van de fijnste filters gaan, welke zelfs de kleinste bac- 

 terien terug houden. De pokken, de gele koorts, de mazelen, kinkhoest, roodvonk, 

 trachoom, kinderverlamniing, hoenderpest, mond- en klauwzeer, hondsdolheid en 

 eenige andere ziekten van mensch en hoogere dieren worden door zulke viri veroor- 

 zaakt. Ook uit het plantenrijk zijn daarvan een aantal voorbeelden bekend; de meest 

 algemeen verspreide is wellicht de mozaiekziekte van de tabaksplant. 



Omtrent de grootte der deeltjes heerscht nog onzekerheid. Wat de pokken- 

 lymphe betreft, zegt Prowazek 1 ), dat zij de Chamberlandbougie kunnen pas- 

 seeren, maar door een ,,ultrafilter", bijvoorbeeld door een collodiumhuidje, worden 

 terug gehouden en de door het huidje gaande lymphe geen pokken meer veroorzaakt. 

 Op het collodiumhuidje vindt hij zeer kleine micrococcus-achtige lichaampjes van 

 0.25 [j. middellijn, van welke sommige in deeling verkeeren, en deze houdt hij voor het 

 pokkenvirus. Ook bij trachoom en andere virus-ziekten meent hij zulke lichaampjes 

 als de eigenlijke oorzaak te hebben herkend. Hij denkt, dat het de allerlaagst staande 

 der thans bekende levende wezens zijn en dat zij tot de Protozoen behooren; hij geeft 

 aan de groep in het algemeen den naam van Chlamydozoen 2). 



Wat het virus van de mozaikziekte van de tabaksplant betreft moet ik echter op 

 grond van mijn eigen proeven gelooven, dat zij belangrijk kleiner zijn dan 0.25 [i, want 

 in een agarplaat, die zich zeker met een collodiumhuidje laat vergelijken en dus ook 

 als ,,ultrafilter" kan beschouwd worden, dringen zij enkele millimeters diep naar bin- 

 nen, zoodat zij eenig vermogen tot diffusie moeten bezitten, wat bij deeltjes van 0.25 \i 

 onmogelijk schijnt. 



Alle tot nu toe bekende viri kunnen buiten het organisme, waarin zij leven, niet 

 gekultiveerd worden; dientengevolge behooren zij tot de zoogenaamde obligate 

 parasieten. Op zich zelf beschouwd is dit niet bijzonder merkwaardig, want ook vele 



') Prowazek was de beste mikroskopist van Oostenrijk; hij is in den oorlog ge- 

 vallen. 



2 ) De ultramicrobe van de gele koorts is volgens N a g o e s i i een microspiril, welke 

 hij Leptospira icteroides noemt. 



16 



