18 



een konijn, dat denzelfden morgen aan dolheid was gestorven en dus de voile virulentie 

 bezat. De hond bleef volkomen gezond en net groote probleem was ten minste theore- 

 tisch opgelost; de geweldige praktische moeilijkheden. die Pasteur verder moest 

 overwinnen, om zijn ontdekking ook voor het menschelijke lichaain toepasselijk te 

 maken, zal ik hier niet in herinnering brengen. 



Pasteur schijnt van meening te zijn geweest, dat de verzwakking, dat is de 

 verandering van het virus, op de inwerking van de zuurstof van de lucht berust. 

 Ook daarbij zal hij geleid zijn door zijn vroegere ervaringen met de mikroben, waar- 

 van hij vaccins bereid had, waarbij hij met de hem eigen scherpzinnigheid ook nooit 

 den overwegenden invloed van de temperatuur uit het oog heeft verloren. Daardoor 

 toch was het hem gelukt de sporenvrije en dus zelfs morphologisch zoo zeer veranderde 

 rassen van de miltvuurbacillen voort te brengen. De eigenlijke grond, die hem tot de 

 opvatting aangaande de groote beteekenis van de zuurstof bij het ontstaan der vac- 

 cins heeft gebracht, moet gezocht worden in zijn ontdekking van de anaerobiose, 

 waarbij hij meende gezien te hebben, dat de toetreding van de lucht in sommige ge- 

 vallen zelfs den dood van de zonder lucht levende microben veroorzaken kan. Zeker 

 is het, dat daardoor alle bewegingsverschijnselen verlamd, deeling en groei onmogelijk 

 kunnen worden gemaakt. Maar welke ook de theoretische beschouwingen mogen 

 geweest zijn, die hem geleid hebben, in elk geval kan als bewezen worden beschouwd, 

 dat Pasteur bij het onderzoek van de dolheid door de vaste overtuiging is ge- 

 leid, dat het virus de eigenschappen van de microben moet bezitten. 



Pasteur is dus niet alleen de grondlegger van de Ultramicrobiologie, maar de 

 eer van tot nu toe de grootste ontdekking op dit gebied gedaan te hebben, komt even- 

 eens aan hem toe. 



In de laatste jaren is gebleken, dat zelfs bacterien blootstaan aan de infectie door 

 een virus, waardoor het vraagstukderviri naar een geheel nieuw en veel belovend onder- 

 zoekingsgebied is overgebracht. Omdat daardoor waarschijnlijk een nieuwe ontwikke- 

 lingsperiode van de Ultramicrobiologie geopend wordt, zal ik daarop iets nader ingaan. 



In 1921 is te Parijs een merkwaardig boek verschenen, geschreven door d'H e- 

 r e 1 1 e en getiteld: ,,Le bacteriophage, son role dans 1'immunite". 



De schrijver toont aan, dat zeer algemeen in en buiten ons lichaam. een ultra- 

 microbe voorkomt, welke hij Bacteriophagus intestinalis noemt en die in den viruleii- 

 ten 1) toestand als obligate parasiet juist binnen in andere bacterien leeft. Zoo kunnen 

 de in ons darmkanaal voorkomende coll- en y&wsbacterien bewoond worden door 

 Bacteriophagus, die daarop echter een smeltende werking uitoefent, waardoor deze 

 bacterien gedood worden, vervloeien en in hun omgeving a.h.w. oplossen. 



Buiten het lichaam dezer bacterien, bijvoorbeeld in water of bouillon, kan Bac- 

 teriophagus zeer wel levend blijven maar zich niet vermeerderen. Dit laatste zal echter 

 geschieden wanneer aan het water of de bouillon levende coli- of typhusbacterien 

 worden toegevoegd; doode bacterien zijn daarvoor niet voldoende. 



De bacteriophaag kan in deze in het water of de bouillon zwevende bacterien 

 binnendringen en zich daarin tot 10 a 15 nieuwe individuen vermeerderen. Daar de 



!) Bij de virulentie van Bacteriophagus en de attenuatie ervan kan ik hier niet stilstaan, 

 ofschoon juist daarin het praktische belang van de proeven van d'H e r e 1 1 e schijnt ge- 

 legen te zijn. 



