64 



zijn blijkbaar identiek, wat hun wijze van ontstaan betreft, met de gewone bacteroi- 

 den, de meerarmige kunnen als bacteroiden beschouwd worden, wier vertakking 

 verder is voortgegaan dan gewoonlijk. Daar een nauwkeurig onderzoek leert, dat het 

 centrum, vanwaar de stralen ontspringen, niet een enkel punt is, maar zekere af- 

 meting heeft, is het waarschijnlijk, dat elke nieuwe tak aan den voet van een pas ge- 

 vormden ontspringt, en, dat niet vele gemeenschappelijk uit een enkele bacterie ont- 

 staan. 



Deze opvatting geeft dus aanleiding om zulk een ster als een sympodium met 

 verkorte assen te beschouwen. Blijkbaar 

 zijn de polen der afzonderlijke takjes van 

 elkander verschillend. Zou, zoo moet men 

 zich afvragen, ook bij de schijnbaar 

 normale wortel-bacterien een overeenkom- 

 stig verschil tusschen de verschillende dee- 



Zwermers, sterrcn en bacteroiden in vloei- 



bare culturen van Bacillus radicicola var. 



Fabae (V. 1000). 



len van het bacterienlichaam bestaan ? 

 De eigenaardige bochelvormige verdikking, 

 die vele staafjes bezitten en die het begin 

 aanwijst van de deeling, wettigt dit ver- 

 moeden, en brengt tot de gedachte, dat de 

 vermenigvuldiging steeds door zijdeling- 

 sche vertakking geschiedt en niet door ge- 

 wone tweedeeling. In ieder geval moet men 

 aannemen, dat de zone, waar de wortelbac- 

 terien groeien, slechts een beperkt gedeelte 

 van het bacterienlichaam is, en dat dus aan iedere afzonderlijke bacterie in zekeren 

 zin een vegetatiepunt bestaat, waar zich de nieuwe levende stof ontwikkelt. Ofschoon 

 bij andere bacterien een overeenkomstige vertakking tot nu toe niet is gezien, kan 

 men daarom toch niet met zekerheid beweren, dat de staafjes der gewone soorten 

 over hun gansche lengte gelijkmatig groeien, zoodat een eigenlijke vegetatiestreek 

 zou ontbreken ; de sterren van Bacillus radicicola maken het zelfs waarschijnlijk, dat 

 dit laatste niet zoo algemeen het geval is als dit tot nu toe wordt aangenomen. De 

 zaak verdient verder onderzocht te worden. 



Bij het zoeken naar analogieen met de hier beschouwde sterren in andere groe- 

 pen van mikrobien, is mijn aandacht, behalve op de wieren Botvyococcus en Ac- 

 tinastrum, gevallen op het geslacht Actinomyr.es, hoezeer de vertakking daarbij meer 

 tot de uiteinden der stralen schijnt bepaald te zijn. Verder heeft Laurent 1 ), 

 daarop opmerkzaam gemaakt door Metschnikoff, de gelijkenis aangewezen 

 tusschen de door Metschnikoff in de sprieten van Daphnia gevonden para- 

 sieten, welke hij tot eene afzonderlijke familie, de Pasteuriaceen brengt, en de bac- 

 teroiden der Papilionaceen. Laurent en Metschnikoff hebben echter 

 mijne ,,bacteriensterren" niet gezien, en zonderling genoeg, ook niet de talrijke en 

 gemakkelijk waar te nemen zwermers kunnen ontdekken. 



Intusschen ben ik het met Laurent geheel eens, dat de zoo eigenaardige 

 vertakking van Bacillus radicicola aanleiding geeft om dit organisme als tot een af- 



') Annales de I'lnstitut Pasteur, Tome V, pag. 129, 1891. 



