28 5. LEIBNIZ, Consultatio de instituenda Societate Gerniana. 



citas dedit. Id est, cum ubique sit multitude artificum excellentium. quoriun stu- 

 diuin ac diligentia inagis magisque enitescit, adhibeamus eos in consilium et ex 

 ipsorum non ore tantum , sed et commonstrationibus, instruments et laboribus 

 accuratas quasdain descriptiones exprimamus, quae sufficient publicae instruction!: 

 ut anus aliquid seniel pro omnibus agat, ne qttisque singulatim, quoties opus est, 

 eadein repetere et cum damno et dispendio temporis sero discere cogatur. 



Hanc ergo brevissimam et certissimam exiguo tempore in immensum pro- 

 ficiendi viam video, si ea ratione notitias, quae jam inter homines vigent, colliga- 

 mus. Frustra enim nova quaerimus, dum jam in potestate posita ignoramus: quan- 

 quam illi demum ad nova, invenienda, c[uam aptissimi sunt, qui jam inventa optime 

 tenent. Et quia librorum pariter ac rerum naturalium nimia est multitudo. et libri 

 pariter ac corpora muta sunt; libri praeterea ., uti plerumque scripti sunt, non facile 

 ingenei'ant animis veras rerum ideas: ideo nullam video compendiosiorem et soli- 

 diorem simul discendi rationem, quain si utamur quidem autoribus sed vivis, id est 

 illis. ijui in observationibus, experimentis , operibus naturae atque artis versantur; 

 nee refert plebeji, an clocti sint; modo eos jam quaestionibus , jam oculari iuspec- 

 tione, jam delineationibus, jam tentamentis variis ita urgeamus, ut extorquentur 

 ab eis cognitio rei exacta, et descriptio coiificiatur, quae sola ad hominem attentum 

 penitus instruendum sufficere posset. 



Hac ratione etiam Scientiae in arctum contrudunttir, et quae ex immense 

 naturae campo aut petenda sunt, aut in voluminibus infinitis nequicquam quaerenda 

 esseut, ultro ordine oft'eruntur, dummodo per hominum variis artibus naturam exer- 

 centibus vacantium genera eatur. Quorum non usque adeo multa esse constat. 

 Et cum nulliim oppidulum sit, ac ne pagus quidem, (jui saltern opilice, vel etiam 

 rustico aliquo, si placet, careat, a quo discere possemus. manifestum est, nemini 

 curioso ac diligent! materiam deesse bene merendi. 



Ne quis autem putet actum agi, sciendum est vix quicqnam earuin artium, 

 (juae in materia versantur et cum ipsa rerum natura proprius communicant, sincere, 

 accurate, plene et, ut verbo dicam, ita descriptum in libris ex tare, quemadmodum 

 ad hominum instructionem opus esset, id est ut description! fidere ac sine magistro, 

 sine multa sumtuum temporisque jactura, sine errore, ex formulae praescripto rein 

 desideratam exequi possimus. Cujus rei causa est, quoniam descriptores fuere aut 

 homines indocti et artem docendi, id est plene perspicueque aliquid tradendi, igno- 

 rantes, aut nimis opinione sua docti, id est fidentes suis cogitationibus et dum magna 

 tantum et inflata moliuntur, exigua sed solida negligentes. Plerique etiam descrip- 

 tores rerum practicarum sibi lectorem fingunt jam manipulationes scientem, aut 

 (juae sibi in re praesente versantibus manifesta erant, alios imaginatione consequi 

 posse putant; (juod tantum abest a vero, ut longo post tempore ipsimet suas descrip- 

 tiones saepe non intelligent. Habent etiam plerique, (mi usu potius quam ratione 

 artes didicere, hoc malum, ut alios docere nequeant, quia confusa animi sensa 

 evolvere non possunt, cum tamen eoruin , quae ab hominib usconstanter observari 

 possunt. nihil sit, quod regula verbis explicabili comprehendi figurisque aut aliis 

 modis illustrari necmeat. Qui secus opinantur, artis didacticae ignari sunt. 



Itaque artificio multiplici opus est homini curioso, nee minore patientia, ut 

 accuratas satis at(jue plenas descriptiones ex vulgarium hominum sermonibus atque 

 operibus (haec enim conjungenda sunt) exculpat. Danda, illi opera est, ut, ubi 

 commode licet, ipse rein sumat in manus et praescripta magistri praeseritis sequi 

 tentet: ita ex monitis ejus sibi consulet. Instrumenta quocjue artis, quam describere 

 volet, in promtu habebit; sin minus, modulos saltern sibi parabit, quantum licet. 

 Quin et diversos ejusdem artis magistros consulet, nonnuncjuain et melius a puero 

 artificis quam a magistro ipso proficiet. >Sed optime sibi prospiciet, si magistros 

 .idhibeat diversarum artium sibi vicinarum, ut fabruin lignarium et scriniarium, aut 



