R A T I 0. 30V 



plicia ilia communionis praesidia , optime adhibenda conducere debeant , 

 religio, lingua, artes, iura. Haec cuiusque populi naturam atque indolem 

 perspicue ostendere videntur. Nee enira omnibus eadem prodesse possint 

 humanitatis explicandae adminicula: alios alia docuerunt cunctarura paene 

 rerum necessitudines , quemadmodum aliis alia vitae praesidia Divina tribuit 

 Providentia : terrae angulus , ubi vivat populus — coeli temperies , qua 

 utatur — commercia, quae cum aliis gentibus iunxerit — singula suum 

 conferunt ad eius ingenium exercendum iurisque ipsi proprii cursum 

 dirigendum. 



Itaque mira quaevis somniarunt philosophi ac lureconsulti nonnuUi, qui 

 perfectum quoddam ac consummatum sibi proposuerunt luris systema, 

 quod semper et ubique aeque valere possit, atque humanae natiu-ae horai- 

 numque negotiis prorsus consentaneum esset, ut luri excolendo nuUus 

 paene superesset locus. Quorum sapientiam superavit profecto unus ille, 

 qui sapientiae famam adeptus tuitusque est, Solon, qui interrogatus , an 

 optimas Atlieniensibus scripsisset leges, optimas, inquit, quas ferre potue- 

 lamt." Quam esset hoc verimi unus omnium optime sensit et perspexif 

 Sextus Caecilius lureconsultus Romanus, qui ad Favorinum philosopbum, 

 de duodecim tabularum iure baud pauca quaesitantem , //non ideo," dixit, 

 //contemnas legum istarum antiquitates, quod plerisque ipsis iam populus 

 Romanus uti desiverit. Non enim profecto ignoras legum opportunitates et 

 medelas , pro temporum moribus et pro rerum publicarum generibus ac 

 pro utilitatum praesentium rationibus , proque vitiorum , quibus medendum 

 est, fervoribus mutari ac flecti neque uno statu consistere, quin, ut facies 

 coeli et maris, ita rerum atque fortunae tempestatibus varientur." 



Quemadmodum autem leges, ut salutarem civibus ad negotia regenda 

 normam praestare possint , ad populi mores atque indolem accommodatae 

 esse debent, ita nihil umquam aUud esse possunt quam scripta conditio, 

 ad quam populus ipso quo latae sunt tempore , per continuam fatorum 

 vicissitudinem ac rerum gestarum seriem pervenisse existimandus est. In- 

 ternum vitae civilis statum spirant , viriumque tum moralium cum politicarum 

 vigorem referimt, quae ulteriori semper indigebunt exercitio atque explica- 

 tione. Nee facile quis ad hane interiorem gentis suae indolem bene cogno- 

 scendam paratus erit sui temporis observator, nisi omnem eius historiam 



39* 



