R A T 1 0. 311 



reponentem audire : superiori quidem aetate historicum illud luris patrii 

 studium utilissimum fuisse , imo pernecessarium , quandoqiudem tunc anti- 

 quae illae valuerint atque in foro vim exercuerint consuetudines ac privile- 

 gia , eorum tamen nunc sane omnem intercidisse usum apud nostrates , 

 qui codicibus gaudeant recenter confectis atque ita comparatis , ut multiplici 

 ista antiquitatis farragine facile et lubenter carere possimus. Quasi vero 

 omnis Turis patrii ambitus hisce contineretur Codicum articulis , necquid 

 legumla tores nostri prudentissimi e maiorum penu essent mutuati ! Tali 

 equidem luris studioso in mentem revocandum censeo leguleii istius Romani 

 exemplum , qui , rogatus ut enarraret , quid esset proletarius ; primum , se 

 iuris , non rei grammaticae peritum esse , respondit : deinde vero , cum 

 vocabulum e decemvirali lege petitum afRrmasset alter, //ego" inquit , 

 " dicere atque interpretari hoc deberem , si lus Faunorum atque Aboriginum 

 didicissem. Sed enim , quum proletarii et assidui et sanates et vades 

 evanuerint, omnisque ilia consopita sit duodecim tabularum antiquitas, 

 studium scientiamque ego praestare debeo iuris et legum vocumque earum, 

 quibus utimur." Cui rabulae impudentiae egregie opposuit Gellius lulii 

 PauUi , praestantissimi ICti doctrinam , antiquitatis cognitione refertam. 



Nee quis autem serio contendat , omnem Iuris nostri disciplinam , pau- 

 corum quorundam Codicum complexu comprehendi. Amplissimam illam 

 animadvertat , quaeso , legvun ac statutorum , cum recentiorum , tum in- 

 primis veterum copiam , quae in tantam iam excrevere molem , ut pruden- 

 tissimus quisque lureconsultus quasi Ariadnes fiUo indigeat, nisi in hoc 

 Iuris scripti labyrintho coeci instar oberrare veUt. De his vero quis per- 

 politum atque inteUigens habebit indicium, nisi universum iuris cursum 

 tum in patria nostra , tum in Francia , accurato investigaverit studio ? nisi 

 probe perscrutatus sit , quaenam iuris capita cum vaiio , quod diversa 

 aetate in variis regionibus viguit , civitatis moderamine ita cohaereant , ut 

 hoc mutato sponte sua omnem vim ac potestatem exuisse putandae sint? 

 nisi recte discernat , quibusnam iuris scripti fontibus integra servata sit 

 auctoritas , quibusnam vero recentiora vitae civilis instituta seu diserte seu 

 tacite pro parte derogasse censenda sint? Quid multiplicia referam testa- 

 mentorum ac contractuum exempla, quae sub antiqui Iuris regimine con- 

 fecta ac constituta , etiamnum effectum sortiantur necesse est , quorumque 



