R A T I 0. 457 



ferme hie est dicendi locus ! Nam ut mittam , quam attigi , de mutanda 

 ipsa lege fundamentali gravissimam quaestionem , quot quantisque difficul- 

 tatibus locum dat ius criminum et poenarum de novo componendum, ut 

 poenarum finis contingatur et salva sit res publica ! Qnot quantaeque 

 quotidie quaestiones exsurgunt de regundis finibus inter diversas summi 

 imperii beneque distinguendas partes ! Nonne iam eo ventum est , ut de 

 singulis Decretis regiis, de singulis Magistratuum Edictis, quin subinde 

 de ipsa etiam lege quaeratur , utrum civibus impositam agendorura normam 

 contineant , an vero impune negligi a civibus possint ? Dicam igitm* quod 

 sentio: non gravissimae adeo et in supremo consilio reipubUcae et in curiis 

 nostris agitantur quaestiones, sed singula fere in quaestionem vocantur, 

 quibus ipsa respublica nititur , principia ; de his autem vulgus eo maiori 

 cum impudentia pronuntiat, quo est indoctius. 



Abstineamus ab Ula impia levitate ; de causis his , quo sint graviores , 

 eo diUgentius dispiciamus ; ahorum commenta nobis imponi ne patiamur ; 

 sed iUud tueamur, amplectamur, propugnemus, quod cum principiis con- 

 veniat iuris pubUci nostri , quod non hominis est inventum , sed temporis 

 opus. Agitur enim in his omnibus res revera publica, omnium nostrorum 

 salus. Quare quod dico non eo pertinet, ut ab lis quaestionibus , quippe 

 gravissimis , abstineamus , sed potius , ut bene prudenterque de iis iudicium 

 ferre discamus. Quo magis autem ratio temporis hoc ferat, ut pubUce 

 peragantiu: omnia, ut ad suffragium vocentur plures, eo minus haec, qualia 

 quantaque sint, negligere atque ignorare civibus licebit. 



Fallor autem aut hie prodesse poterit ipsa ilia, quae nostrorum hominum 

 est et temporis dubitandi atque a maioribus accepta in quaestionem revo- 

 candi solertia. Falsa et fictitia pro veris sanisque haberi non sinit; rerum 

 causas inquiri , earum naturam investigari iubet ; sed ita non temere sed 

 caute procedit , non vituperandi sed emendandi animo , verbo non eversores 

 nos sed artifices facit. Negari igitur non possit nostrorum temporum et 

 hominum diffidentia atque dubitatio, — itis privatum eo diligentius erit 

 colendum. Sciheet incerta fieri non patimur ea, quae ipsis gentimu neces- 

 situdinibus ipsique imi publico auctoritatem addunt atque stabilitatem ! 

 Ilia potius colimus, amplectimur, tuemur, vindicamus, omnibus quibus 



58, 



