430 E. J. G. voir BA.UMHAUER 



auscultatie en percussie van den toestand dier organen overtuigd te hebben? 

 De geoefendheid der vroegere geneeskundigen in het waarnemen van uiter- 

 lijke ziekteverschijnselen moge nog zoo groot geweest zijn , zij konden 

 nimmer over het aanwezen eener inwendige verandering, die zekere mt- 

 spraak doen, w^elke wij tegenwoordig vermogen, nu ons zulke hulpmiddelen 

 ten dienste staan. 



Gij bemerkt het, G. T. , dat ik hier alleen spreek van waarneming. 

 Zonderling genoeg heeft men aan dit woord in de geneeskunde allerlei 

 beteekenis gehecht. Tot voor korten tijd hechtte men de grootste waarde 

 bij het ziekbed aan de klagten , die de zieken uitten over pijn , benaauwd- 

 heid, drukking en wat dies meer zij. De Geneesheer deed vragen aan 

 den Ujder en bekwam antwoorden ; of kon de Ujder niet spreken , zoo 

 warden er vragen tot de omstanders gerigt, om een zoo groot mogehjk 

 aantal subjectieve teekenen te verzamelen , waaruit dan vooral omtrent den 

 aard der ziekte een besluit werd opgemaakt. Deze rigting is door den 

 lateren tijd even krachtig verworpen , als zij vroeger werd aangekleefd. 

 Mag er iets genoemd worden, wat rijke vruchten in de kunst heeft opge- 

 leverd, het is dit vaarwel aan de subjectieve teekenen toegeroepen. 



Waarneming moet de grondslag wezen. Wehiu! Gij bediiegt U dikwerf 

 in Uw gevoel van benaauwdheid en pijn; dus is dat geene waarneming 

 van den geneesheer, indien deze dit zelfbedrog van u overneemt. Is uw 

 lever ontstoken , zoo hebt gij pijn in uwen regter schouder ; hebt gij eene 

 ontsteking der nieren , zoo braakt gij ; zijn uwe ingewanden met schade- 

 Ujke stoifen opgevuld , zoo hebt gij hoofdpijn. Wat baten nu uwe klagten 

 over verschijnselen , die ook uit velerlei andere oorzaken kminen ontstaan ? 

 Maar veel minder waarde hebben die subjectieve teekenen nog, wan- 

 neer wij de verwarring in rekening brengen, waarin de zieken zelve 

 verkeeren, zoo menigmaal vrees of andere aanleidingen tot dwaling hen 

 in die verwarring brengen. Eindelijk: de minder bescliaafden kunnen 

 zich in het algemeen minder duidelijk uitdrukken , dan de meer ont- 

 wikkelden ; het zou voorzeker eene schrale kunst zijn , die alleen hem 

 hulp verleenen kon, die het duidelijk kon zeggen, wat hem deert, en 

 hem moest laten verloren gaan, die niet uitvoerig kon klagen over het 

 leed, dat hem drukt. 



