REDEVOERING. 431 



Gelukkig is men in de latere jaren aan hetgeen men waarnemen 

 noemt in de geneeskunde, eene zuiverder beteekenis gaan hechten. Men 

 beschouwt de zieken als natuxirvoorwerpen , als leveiide en werkende voor- 

 werpen; men dringt diep in d© kennis van gezondheid, van norm ale 

 werking in, en is die werking anormaal, zoo neemt men deze evenzoo 

 waar, als men in de beoefening van elk deel der natuur gewoon is. 

 Objectieve waarneming noemt men ze ten onregte, als of de sub- 

 jectieve eene waarneming ware. Men onderzoekt den lijder, betast 

 hem , hoort de versclieidenheid der geluiden , gaat alles zorgvuldig na , wat 

 te zien , te voelen , te ruiken , te hooren is , en neemt eerst in de laatste 

 plaats de klagten van zieken of omstanders op, die echter voor den ge- 

 oefenden arts meestal nutteloos zijn. 



//Laat dat kind uitslapen, het is besclionken." Zoo sprak de uitste- 

 kende Heintz , toen liij , bij eenen zuigeling geroepen , het wicht in eenen 

 voor de omstanders schier hopeloozen toestand vond. De voedster had 

 sterken drank gebruikt, die op het kind was overgegaan. Niemand kon 

 dit bevroeden; een enkele slaap was het geneesmiddel. 



Jammerlijk heeft men in de oude geneeskunde aan de subjectieve tee- 

 kenen te veel waarde gehecht, weshalve dan ook zeer veel van dat oude 

 onbruikbaar is , omdat er te veel schijn , te weinig waarheid in heerscht. 

 De Geneeskunde is meer of min eene nieuwe wetenschap, en die het 

 ontkent, hij kent de eenige ware beteekenis niet, welke aan waarneming 

 mag worden toegekend. 



Maar behalve deze hulpmiddelen hebben de laatste jaren eene wetenschap 

 doen geboren worden, die in Weenen haren grondvester heeft gevonden; 

 eene wetenschap die over de kennis van den aard der meeste ziekten een 

 tot daartoe onbekend licht heeft verspreid. De pathologische ontleedkunde , 

 vooral toegelicht door het mikroskoop , doet ons tot in de meest afgelegene 

 schuilhoeken der organen doordringen: zij getuigt ons, of onze uitwendig 

 aangebragte erkenningsmiddelen ons niet hebben bedrogen, zij is de steen 

 waarop wij onze geheele diagnose toetsen, zij leert ons omzigtig zijn in 

 onze uitspraak, en is de beste leermeesteres in eene volgende diagnose. 

 Had Skoda , de uitmuntende praktisch geneeskundige , niet Rokytansky's 

 wetenschap, namelijk die der ziektekundige ontleedkunde, ten dienste 



