432 E. J. G. VON BAUMHAUER 



gehad, hij was zeker nimmer de diagnosticus geworden, dien wij nu in 

 hem bewonderen. 



Middelen genoeg zal men zeggen , om zich omtrent den toestand van 

 eenen lijder te verge wissen , en toch schieten wij nog menigmaal met al 

 onze hulpmiddelen te kort. Immers hoe talloos is niet het heir van ziekten , 

 waardoor het menschehjk Ugchaam kan worden aangetast, en hoe ver- 

 schillend niet de wijze , waarop zij zich voordoen. Dit Icidt ons tot de 

 beantwoording van het tweede gedeelte onzer vraag: Wat omvat het 

 Klinisch onderwijs zal het den naam van volledig mogen dra- 

 gen? Deszelfs omvang schijnt gering als men denzelven naar de klinische 

 lessen , die nog hier en daar gegeven worden , wil afmeten. Eene kliniek 

 voor zoogenaamde inwendige ziekten, eene heelkundige en cene verloskun- 

 dige khniek, ziedaar, waartoe het praktisch onderwijs in de geneeskunde 

 zich hier en daar bepaalt; gelooft echter niet dat daardoor aan de ver- 

 eischten is voldaan , nog veel minder dat ieder dier klinieken haar geheel 

 gebied doorloopt; het getal ziekten in en aan het menschelijk ligchaam is 

 te groot , dan dat het mogelijk zou zijn in kleine inrigtingen eene voldoende 

 bron van ervaring te verschaffen. Daarbij komt, dat vele dier inrigtingen 

 slechts gedeeltelijk ten dienste van het onderwijs staan , waardoor aan de 

 leerUngen de toegang tot een groot aantal lijders belet wordt, en vooral 

 tot die welke oogenbhkkelijke hulp vereischen; daardoor is de aanstaande 

 heelkundige meestal in de onmogelijkheid gedurende zijnen studie-tijd zich 

 te oefenen in de behandeling van gebreken , die naderhand zoo menigmaal 

 zijne plotsehnge hulp zuUen vereischen. Ik wil van de vele voorbeelden 

 slechts een enkel noemen : de beenbreuken ; zij komen in kleine zieken- 

 huizen zelden voor , en beletten alzoo den leerhng haar te leeren kennen , 

 waarvan het gevolg is , dat zij niet zelden uit onkunde over het hoofd 

 gezien worden , en zoo wordt menigmaal uit eene ziekte , die bij tijds 

 erkend , gcene schadelijke gevolgen zou hebben nagelaten , een of voor het 

 organismus schadelijk , of het ligchaam misvormend gebrek geboren. 



Maar met andere ziekten is het bij vele inrigtingen van onderwijs als 

 of zij in het geheel niet tot het gebied der geneeskunde behoorden : welk 

 duister veld beslaat niet het gebied der zielsziekten ? Nog zoekt men in 

 deze eeuw te vergeefs aan de meeste geneeskundige scholen theoretisch en 



