REDEVOERING. 433 



praktisch onderrigt in dit deel der wetcnschap ; te meer baart het gemis 

 hiervan verwondering , daar de verpleging der ongelukkigen , die het 

 gebruik van het schoonste geschenk der natuiu' verloren hebben, in deze 

 eeuw zoo algemeen de aandacht en zorg van groote mannen, en de ijverig- 

 ste medewerking der hooge regeringen gaande houdt. Wat moet er van 

 die fraaije gestichten worden , indien niet tevens aan de scholen der ge- 

 neeskunde gezorgd wordt, dat artsen voor dezelve worden gevormd. Is 

 over het algemeen de stelling waar, dat het gebied der inwendige ziekten 

 een duister veld is , het geldt niet minder van de zielsziekten , en treurig 

 genoeg, met de voortgaande beschaving vermeerdert het getal dier onge- 

 lukkigen : men weet het , men wil hun het lot dragelijk maken , men 

 bouwt fraaije , meest doelmatige gestichten , maar men denkt er nog niet 

 aan artsen te vormen , die dikwerf , door hunne tijdig aangebragte hulp , 

 den mensch voor het verlies van het gebruik zijner verstandelijke vermo- 

 gens behouden. Ik was in de gelegenheid als arts mij een drietal jaren 

 op dat gebied van kommer en ellende te bewegen , en kon mijne taal de 

 gewaarwordingen uitdi'ukken , die mij als verpletterden , zoo menigmaal 

 mij een lijder werd toegezonden , die , ten gevolge der aan de ondervinding 

 niet beantwoordende behandehng , voor altijd het gebruik zijner geest- 

 vermogens had verloren, ik zou U geheel overtuigd hebben van de nood- 

 zakelijkheid die er bestaat om den aanstaanden arts in de gelegenheid te 

 stellen zich ook op dit gebied te leeren bewegen. 



Wat het derde gedeelte onzer vraag betreft, hoe het klinisch onder- 

 wijs moet worden gegeven, opdat het practische menschen 

 vorme; het antwoord ligt voor de hand; men moet den leerling met de 

 wetenschap en de kunst op zoodanige wijze bekend maken, dat men zelf- 

 standigheid in hem opwekt, en hem tot zelfhandclen voorbereidt. Arts 

 moet hij worden ; gij moet het hem leeren ; gij moet hem leeren waar- 

 iiemen , vergelijken , rangschikken , zijne begrippen tot klaarheid en een- 

 voudigheid brengen , maar vooral gij moet hem uwe leiding leeren ontberen. 

 Neemt men het kind eerst bij de hand, indien men hot de kunst van 

 loopcn leeren zal , straks zal men het nu en dan aan zich zelven overlatcn , 

 het is daar om te doen , om het niet aan de hand, maar zelfstandig te 

 doen loopen. Evenzoo in het onderwijs aan het ziekbed. Ik aarzel niet 



55 



