R A T I 0. 471 



formulas in scripturam redigebant , qui non religioni tantum sed scientiae 

 quoque et doctrinis operam dantes populorum ibi magistri, principum con- 

 siliarii erant. Et tamen per hos prima juris Romani civilis notitia ad 

 Germanicas gentes pervenit. Scilicet Romano jure utebatur Ecclesia, crebra 

 erant ejus vestigia in synodorum decretis et epistolis Pontificum, multus 

 ejus usus in supplendis iis quae deficerent. Praeterea ubi Romani imperii 

 provincias occuparant , una cum institutis etiam jus Romanorum aliquamdiu 

 remansit superstes. Sic sensim, nee uno modo juris Romani elementa 

 etiam extra Italiam propagata inter has gentes fuerunt, ita tamen ut illi, 

 qui juris conservarunt memoriam, non operam darent ut illad plane cognos- 

 cerent et explicarent , sed aliis rebus intenti juris sibi earn , qua opus habe- 

 bant, notitiani ex compendiis et compilationibus petebant, quas invenerant. 



Jam mihi oculos convertite in Italiam, AA. ; major ibi juris Romani 

 memoria. Ibi plurima vestigia ejus quae ante fuerat conditionis , nee 

 crepta unquam fait plane superstitibus incolis ea quam a majoribus accepe- 

 rant juris aequalitas; magna ibi ecclesiae auctoritas quae jure Romano 

 vivebat, quid, quod Romae primum deinde Ravennae schola quoque juris 

 aliqua manserit, liujus juris regulas et praecepta secuti sint illi, qui in- 

 strumenta conficerent, causasque judicarent, non defuerint liujus juris 

 periti et interpretes. — At vero ne apud bos jurisprudentiam , quae vere 

 sic dici posset, floruisse existimetis. Usu et memoria formam juris alienam 

 sibi conservarant, doctriaam ipsam non habebant; forum spectabant et 

 judicia, ipsos fontes vix cognoscebant. 



Et tamen ex Italia nova aetas Jurisprudentiae oriimda erat. Quantum 

 ibi saeculo XII juris studium ortum sit derepente et auctum cum Irnerius 

 Bononiae juris . fontes explicare aggressus esset, quotus quisque nescit? 

 Turn primum ibi jus exponi coepit scholaque fuit condita in qua perpetua 

 successione clari doctrina viri illud docuerunt. Quanto studio mox undique 

 ex tota Europa eo confluxerunt juvencs! quanta industria audiebant doc- 

 torum lectiones de singulis partibus corporis juris ! quam admirabantur juris 

 Romani praestantiam , nunc demum ejus ambitum intelligentes , ad ejus 

 thesam'os admissi ! Mox ilU in patriam singuli suam redeuntes non tantum 

 coguitionem jm-is Romani justinianei , sed simul fontes ejus genuinos , 

 antea tantum non incognitos, popularibus suis attulerunt, eorumque ipsi 



