472' B. J. LINTELO de GEER 



sua vice exstiterunt magistri. Sic effectum ut jus illud, nee antea plane 

 ignotum, justi injustique norma omnibus evaderet, ad quam juris notionem 

 exigerent , ut hoc adhiberent omnes , quoties patriae leges consuetudinesve 

 deficerent, novaeque causae exsisterent, ut investigarent , excolerent omnes 

 illud sedulo , qui doctrinae laudem sibi quaererent, ut tautam auctoritatem 

 nascisceretur per totam occidentalem Europae partem jusque fieret commune. 



Jam animadvertite qualis ilia erat renata Bononiae jmisprudentia. Pro- 

 diit ilia non ex usu fori, sed ex interpretatione et explicatione fontium 

 juris Romani; illos explicabant in scholis docte graviterque illi doctores, 

 verba summa cm-a ponderabant, exponebant juris placita, comparabant 

 similia, dissimilia notabant, verbo non condebant jus sed explicabant, erat 

 eorum jurisprudentia doda et , ut ita dlc&m., exeffetica. Ne a me exspec- 

 tetis ut mixltis hoc verbis probatum cam; notissima sane est eorum docto- 

 rum methodus, testes adsunt eorum scripta, glossae, lecturae, summae. 

 Illud potius attendite quanta fuerit eorum auctoritas , quam laetos fructus 

 tulerit illud studium. Huic debemus feudaUum Italiae consuetudinum col- 

 lectiones, compositos a Gratiano Bononiae juris Canonici fontes, quae 

 simul cum jm'c Romano ibi explicata, per totam Europam propagata inde 

 a saeculo duodecimo fuerunt. 



Nee tamen haec jurisprudentia in scholis primum nata, intra earum 

 cancellos contemta mansit. Ipsi deinde doctores usum juris remque foren- 

 sem non neglexerunt. Testantur hoc consiliorum et responsorum volumina 

 et tractatus eorum de judiciis , sed inprimis eorum doctrina per discipulos 

 la tins propagata non potuit non valere magnopere ad jm-is investigandi , 

 emendandi, definiendi studium ubivis excitandimi. Ortae sunt non tantum 

 et conditae plures universitates , ubi juris doctrina docebatur, sed apud 

 ipsos populos quoque, aucto rerum commercio, proprii juris cognoscendi 

 et describendi nova exarsit cupido. — Hinc inde a saeculo XIII statuta 

 patria et consuetudines describi, tractari, explicari coeperunt. Compositum 

 fuit in Germania speculum Saxonicum et quot tum collecta scriptoque man- 

 data et ab Imperantibus data vel confirmata sunt urbium, locorum, regio- 

 num statuta, quibus jus definitum , ordinatum, emendatum fuit! Sed 

 mature jam in his juris patrii monumentis vestigia occurrunt ejus, quam 

 jus Romanum acquisierat, auctoritatis. Nee mirum; dominabatur illud in 



