R A T I 0. 473 



scholis , ita ut Honorius III interdiceret , nc quis hoc Parisiis doceret vel 

 audiret, metuens ne canones prae eo negligerentur. Quae didicerant adhi- 

 bebant omnes ad jus explicandum et supplendmn et ubivis nobis verba, 

 formulae, praecepta occurrunt, renatae jurisprudentiae testimonia. Quid, 

 quod ipsos juris patrii fontcs explicare eodem modo et tractare aggrederentur 

 ac juris Romani libros. Videmus denique saeculo decimo quarto juris 

 Romani et canonici peritos prae aliis in concilio Principum admissos in 

 Gallia, in Germania, in patria nostra. Testis sit ilia Pliilippus a Leydis, 

 qui Comiti PloUandiae et Episcopo Trajectino consiliarius adfuit. 



Sic ilia jurisprudentia docta et exegetica adhibita fuit ipsi juri excolendo et 

 promovendo , rediitque ad vitae usum et praxin , sed ita ut illam ad sua jam 

 praecepta et regulas conformaret , atque sibi hoc ab origine proprium conservavit 

 et retinuit , quod a jmis Romani cognitione progressa, jus hoc civile sibi semper 

 praecipuum servaret argumentum, ad quod omnia erigeret, emendaret, suppleret. 



Difficile dictu est , AA. , haec jurisprudentia quantum incrementum ceperit , 

 restituta, saeculo decimo quinto exeunte, antiquaruni literarum cognitione. 

 Non ego describam, quomodo tum tota Europae facies mutata f-uerit, sed hoc 

 velim animadvertatis quam multorum animos infecerit iUa elegantia et venustas , 

 quam in scriptis et operibus veterum admirabantur. lUi recentes ab anti- 

 quorum lectione ad suam singuli doctrinam venientes elegantius jam et omatius 

 eam tractare aggrediebantur. Elegantior sic quoque exstitit jurisprudentia , 

 simulque accuratior historiae investigatio, editique ejus fontes multum con- 

 tulerunt ad juris intelligentiam ; conquisitae undique et editae deinde omnes 

 juris reliquiae ; multa parata subsidia ad pleniorem juris intelligentiam. 



Praeterea inde a saeculo XV describi jam plenius et melius ordinari 

 coeperunt diversarum gentium jura , latae plures leges ct ordinationes , juris 

 persequendi gratia forma certa hie iUic praescripta aut quae usu invaluerat 

 correcta et confirmata fuit, quae non potuerunt non valere ut jurispruden- 

 tiae ambitus et usus in foro et judiciis fuerit auctus. At vero simul sic 

 effectum fuit , ut quae antea fuerat una fere et communis omnibus , singulis 

 fieret aUquatenus propria. Quo enim magis , latis legibus , descriptoque 

 singularum gentium jure, juris diversitas exsisteret, eo magis ita jus propo- 

 nebatur a Jureconsultis et ad vitae usum dcscribebatur, quale fuit ipsorum genti 



60 



