O R A T I 0. 47fi 



singulariirn gentium explicabat et illustrabat, nee interpretando solum, sed 

 describendo constituendoque juri quoque fuit ilia adhibita. 



Quantum mutata erat Europae facies saeculo XVI exeunte , ab ilia quae ante 

 fuerat ! Jam aderant multa regna , diversaeque gentes sua singulae jura ha- 

 bentes , multis tamen rerum commerciis conjunctae; belli ac pacis alia invaluerat 

 ratio; sacrorum reformatio juris canonici auctoritatem multis locis infregerat, 

 auxerat juris civilis patriique imperium, libertatis studium jurisque omnibus 

 aequi desiderium magis apud ipsos populos creverat; justi injustique notionem 

 accuratius investigare, de summo juris principio quaerere, illudque adhibere 

 gentium inter se necessitatibus, ipsiusque civitates ordinationi coeperant eruditi. 



In primis hoc facere instituit patriae nostrae decus Hugo Grotius. Cum 

 opus suum ederet de jure belli ac pacis evasit novae viae auctor, qua 

 multi deinde progressi sunt in colenda jurisprudentia, ejusque terminos 

 late protulit. Condidit juris naturae et gentium doctrinam. Scilicet de 

 jure naturali longe ante jam quaedam disputarant Scliolastici , Thomas 

 Aquinas praecipue ; his successerant alii , sed quam jejune et exiliter ! 

 At vero omnibus notum est , quomodo Grotius de principio et fonte juris 

 ex ipsa humana natura repetendo, ad societatem apta et destinata, dispu- 

 tarit, quomodo distinxerit inter jus naturale et voluntarium, quatenus illud 

 natura, hoc voluntate divina seu humana nitatur, quo modo hinc progres- 

 sus conatus sit jura inter gentes definire jurisque notionem adhibere earum 

 inter se commerciis. Ab eo inde tempore multum in jurisprudentia valuisse 

 philosophiae studium, facile, credo, conceditis. Agi tum quoque coepit de 

 fundamento civilatium, de jure summi imperantis, de variis juris publici 

 partibus multo quam ante accuratius et melius. Sic excultum fuit deinde 

 jus gentium , adhibitaque jmis notio ad definiendam rationem , quae inter 

 singulos civium ordines ipsamque civitatem et cives intercedit, de juris pu- 

 niendi fundamento et poenarum fine accuratius fuit quaesitum, disputatum 

 fuit de summo juris principio , essetne Ulud sola mentis cogitatione assequen- 

 dum, an derivandum a morali hominum natm"a, an vero experientia magis 

 duce inveniendum. Discerni simul doctrina moralis a jure et separari magis 

 coepit, variaque juris argumenta a philosophis aeque ac jureconsultis philosophice 

 tractata fuerunt. Nova certe cum Hugone Grotio incepit jurisprudentiae aetas. 



60* 



