610 F. C, DE GREUVE 



tcndere velit: cffectum adeo esse causae causam, quia ipse effectus in causa 

 sit, ut causa dici causa queat ^). Quo quid absurdius dici aut existimari 

 potest? 



Nos autem, si rerum Auctorcm ex vero cogitamus, causam quoque 

 eft'ectui antecedere fateamui' oportet. Et cum spatium tempusque , etsi 

 conditiones sint rerum finitarum existcntium, baud tamen efficiant ut res 

 cxistant, quin immo ne cogitari quidom possint sine rebus, quas quasi 

 comitentur: utriusque ratio postulat, ut et ipsa cogitentur orta. Ignoramus 

 profecto eorum initium ; at certo tamen contendimus , spatium omnino 

 vacuum tempusque quasi stabile aut notionibus abstractis aut universalibus 

 mentis determinationibus adnumeranda esse; nobisque persuasissimmn est, 

 neque hoc unquam, neque illud usquam existere posse, nisi adsint res 

 finitae, licet ab infinita Auctoris per se infiniti potentia infinitam esse posse 

 concludamus earum copiam seriemque. 



Neque hac in re angimur difficultate quaestionis , in Tlieologorum scliolis 

 saepissime motae: //quo sensu coelum et terra creata a principio dicantur." 

 Esto enim ut ab aeterno inde Deus aeternus creaverit; constat tamen, 

 (quae est nobis insita cogitandi necessitas), a.temporis spatiique infinitatc 

 sive rerum infinita extensione et successione abducendam esse divinam illam 

 Infinitatem, quae soli Deo competat, quippe qui, sibi sufiiciens in sempi- 

 temum, sua sponte istam seriem infinitam constituent; ita ut ea ipsa 

 extensione et successione extremorum diversitas , hinc etiam finitatis pro- 

 prietates involvantur. — Esto praetcrea ut ad mundum condendum sive 

 ad rerum universitatem constituendam necessaria elementa uno eodemque 

 raomento Deus cuncta creaverit; a notione tamen creandi separari nequit 

 initii notio. Posito autem rerum initio, experientia porro tarn externa 

 quam interna docemur: alia quidem simultanea esse, alia autem aliis 

 succedere et nova continuo oriri. Cujus finitatis , ne dicam rerum ad- 

 spectabilium , certe nostrae ipsorum, omnino nobis conscii sumus. Et, si 

 quis sceptice contendere velit, nos nescire, an non ab aeterno inde cuncta 



') Quod nostra aetate quidam contendcnmt. Confundimt autem vulgo causarum in sc 

 agentium efficaciam cum effcctu. Causa pro portione omnino relativa est, haud vero absoluta. 

 Sic magnes adtrahit quidem ferrum, sed hoc etiam in causa est ut illo adtrahatur. Ejusmodi 

 causae propterea dicuntur vires seu /acultates, quarum mutua actione effectus producitur. 



